فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٩ - 4 انديشه سياسى شيعه در آثار ابىالصلاح حلبى (م 447)

بتدريج روايات اين فتواها و مسائل، متروك گرديده و سرانجام به دست ما نرسيده است. [١] گرچه در اين مبنا مى‌توان به لحاظ احتمال اختلاف فهم از رواياتى كه مستند اين‌گونه فتواهاى مشهور مى‌باشد مناقشه نمود، لكن با توجه به برداشت توأم با توالى فقهاى بزرگى چون شيخ صدوق، مفيد، سيدمرتضى، سلار، شيخ طوسى، ابن حمزه‌و ابن براج، چنين مناقشه‌اى منتفى و مخالفت با آراء آنان بسى دشوار مى‌نمايد.

فقها همواره نظريات و فتواهايى اين‌چنين را تلقى به قبول نموده و برخى چون مرحوم آيةالله بروجردى (ره) تعداد آنها را بالغ به نود فتوا شمرده‌اند كه جز شهرت فتوايى دليل ديگرى به همراه ندارند. [٢]

٤. انديشه سياسى شيعه در آثار ابى‌الصلاح حلبى (م ٤٤٧)

در انديشه سياسى شيعه، بخش اجرايى دولت مهمترين بخش حاكميت و برجسته‌ترين نماد اقتدار سياسى حكومت و اصلى‌ترين نهاد اساسى محسوب مى‌گردد. زيرا قوانين و مقررات توسط فقها از منابع و ادله استخراج مى‌شود و نيازى به يك نظام عريضو طويل و بدنه حجيم و ارتباط با مردم و جامعه ندارد؛ چنانكه نظام قضايى نيز در حوزه‌اى بسته توسط دادگاههايى كه داراى مقررات مشخص بوده و به‌وسيله افراد صلاحيتدارى اداره مى‌شود برپا مى‌گردد.

در اين ميان آنچه كه در رابطه با مردم، جامعه و حكومت جلوه شفافترى دارد و از اقتدار بيشترى برخوردار مى‌باشد، بدنه اجرايى و تنفيذ احكام شرعى و آراء دادگاههاست كه توسط كارگزاران دولت انجام مى‌پذيرد.

ابى‌الصلاح حلبى از نادر فقيهان شيعه است كه به اين نكته توجه خاص مبذول نموده و فصلى از كتاب فقهى خود به نام الكافى فى‌الفقه را تحت عنوان: «فى تنفيذ الاحكام» به آن اختصاص داده است.

[١] . رك: تقريرات درس امام خمينى (قده)، تهذيب الاصول، ج ٢، ص ١٠٢-١٠٠.

[٢] . ابن براج، به قلم استاد جعفر سبحانى، مقدمه المهذب، ج ٢، ص ٣.