فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٤٦ - د - مداخله بيگانگان

از سوى ديگر موجب نقض استقلال سياسى و مخلّ نظام كشور و مستلزم پريشانى ملت مى‌باشد. [١]

به نظر مى‌رسد كه منافى بودن قرارداد رژى و پى‌آمدهاى ناشى از آن با نصوص قرآن و شريعت اشاره به آيات و رواياتى باشد كه صريحاً سلطه و سبيل كفار، ركون، ولاء، اتكاء به آنان توسط مسلمانان را منع نموده و بر عزت اسلامى و استقلال امت تأكيد ورزيده است. لكن در عبارت سند اول اين نكته به نظر مى‌رسد كه به دليلى جز قرآن مجيد و نواميس الهى استناد شده است و عبارت چنين است:

«... اجراى عمل ننگين امتياز تنباكو و غيرها از جهانى چند منافى صريح قرآن مجيد و نواميس الهى و موهن استقلال دولت و مخلّ نظام مملكت و موجب پريشانى ملت است». [٢]

اين عبارت نشان مى‌دهد كه به جز آيات صريح قرآن و احكام روشن شريعت دلايل ديگرى نيز وجود دارد كه منافى بودن قرارداد رژى با آن دلايل سند محكوميت آن محسوب مى‌شود و آن اصول و دلايل عبارتند از:

١. استقلال همه جانبه دولت.

٢. نظام كشور و استوار بودن سازماندهى مملكت.

٣. امنيت و آسايش ملت.

بى‌شك قرارداد ننگين انحصار دخانيات و پى‌آمدهاى آن با اين اصول مغايرت داشت و اسلوب عبارت سند، نشان از آن دارد كه اين اصول، عقلى بوده و براى اثبات آن حتى نيازى به نصوص قرآنى و احكام خاص شريعت نيست.

گشودن چنين بابى وسيع در انديشه سياسى و امور مربوط به حقوق دولت و ملت مى‌تواند سر دراز داشته باشد و مباحث بسيارى را در قلمرو و اقتار سياسى دولت و حقوق و آزاديهاى ملت بدنبال بياورد.

به روايتى ميرزا در پاسخ به توجيهات سياسى نماينده شاه كه به حضور وى گسيل

[١] . همان، ص ٤٢.

[٢] . همان و خاطرات اعتمادالسلطنه، ص ٨٧٦ و بررسيهاى تاريخى جنبش تنباكو، ص ٥٥٠ و قرارداد رژى ص ٣٦.