حفظ شريعت و پاسدارى از حريم دين و استقلال كشور اسلامى و احياى حقوق ملت مسلمان در مواقع مقتضى از آن استفاده نمايند و جوابيه مرحوم شيرازى در حقيقت يكى از مصاديق بارز اعمال ولايت سياسى در شئون بسيار مهم سياسى ايران در آن عصر به شمار مى‌رود.

يكى از دلايل و مؤيدات تاريخى نظريه دوم آن است كه به روايت مورخان جريان تحريم تنباكو، ميرزاى بزرگ شيرازى پس از بررسى پى‌آمدهاى حكم خود و انعكاس حوادث پس از تحريم تنباكو در ايران نوعى نگرانى نسبت به اوضاع پيش آمده احساس نموده و درصدد جبران آن برمى‌خيزد و ضمن رفع شبهه تضعيف سلطان شيعه كه موجب تقويت ناخواسته نفوذ بيگانگان مى‌گرديد خواستار پيشرفت بيشتر نهضت دخانيه و كوتاه شدن بالمره دست خارجه از ايران مى‌شود. جوابيه دوم ميرزاى شيرازى چنين بود:

بشارت رفع دخانيه موجب مزيد تشكر و اميدوارى و دعاگويى ذات اقدس همايون اعليحضرت شاهنشاهى «خلد الله تعالى ملكه» گرديد. انشاءالله تعالى بيمن عاطفت ملوكانه دست خارجه بالمره از ايران كوتاه خواهد شد. [١]

اين تلگراف كه در پاسخ‌نامه علماء تهران مخابره شده بود دقيقاً مفهوم و اهداف جوابيه اول را كه در پاسخ به استفتاى مرحوم آشتيانى به نمايندگى از علماى تهران بود روشن مى‌سازد كه مسأله هرگز در كشيدن قليان و استعمال دخانيات خلاصه نمى‌شود؛ بلكه هدف اصلى رفع دخانيه يعنى لغو قرارداد اسارتبار رژى و كوتاه شدن دست اجانب از ايران به نحو «بالمره» مى‌باشد كه مى‌تواند به معنى ادامه نهضت تحريم تنباكو تا حصول هدف نهايى باشد، چنانكه دكتر فوريه پزشك فرانسوى مخصوص ناصرالدين‌شاه در كتاب خود به نام سه سال در دربار ايران در اين باره نوشت:

«همه اميدها به عتبات است و همه خلاص از اين مخمصه را از آن جناب منتظرند بعد از مدتى انتظار بالاخره تلگرافى از آنجا رسيد به اين مضمون كه شاه را در لغو اين امتياز تبريك گفته و از او خواسته شده است كه ساير امتيازاتى را هم كه در دست خارجيان است ملغى سازد ولى در آن از رفع تحريم دخانيات كه تا اين اندازه باعث به‌هم

[١] . همان، ص ١٤٥.