فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٥ - ٣ انديشه سياسى شيعه در آثار سيد مرتضى علمالهدى (م ٤٣٦)

فعاليتهاى وى در اين سمت مورد مؤاخذه قرار گرفته بايد از عهده محاسبه آن برآيد، مگر آنكه عفو خدا شامل حال وى گردد. [١]

شيخ مفيد طبق روال سنتى فقه شيعه كه مسئله همكارى با حكومتهاى غاصب را در باب مكاسب ذكر مى‌كنند، در اين باب همكارى و يارى رساندن به حكومتهاى جور را تحريم و هرگونه دستمزد حاصل از آن را حرام مى‌شمارد.

اين اصل فقهى مبين ديدگاه كلى شيعه نسبت به دولتهاى جائر در عصر غيبت مى‌باشد كه در كليه آثار فقهى بازمانده از فقهاى شيعه به چشم مى‌خورد. [٢]

جهاد ابتدايى

گرچه شيخ مفيد باب خاصى براى مسائل جهاد در كتاب خود نگشوده است، لكن در لابلاى بحث از امر به معروف و نهى از منكر، آنجا كه تفويض ولايت از طرف ائمه (ع) به فقيهان شيعه مطرح مى‌شود جهاد را نيز در رديف امورى مى‌آورد كه به فقها واگذار گرديده است. [٣]

شيخ جهاد با كفار و با كسانى كه مانند تبهكاران سزاوار جهادند را به‌طور مطلق آورده است كه شامل جهاد ابتدايى نيز مى‌گردد؛ چنانكه قسمت دوم عبارت، جهاد با بغات را نيز شامل مى‌گردد.

شيخ مفيد در موارد ديگرى مانند انفال [٤] اشاراتى به اختيارات دولت امامت دارد كه ما به‌دليل اختصار از تحليل و بررسى آنها چشم پوشيديم.

٣. انديشه سياسى شيعه در آثار سيد مرتضى علم‌الهدى (م ٤٣٦)

زندگى سيدمرتضى در عصر حكومت المطيعالله بيست و سومين خليفه عباسى در كرخ بغداد آغاز گرديد. درحالى‌كه به خاندانى منسوب بود كه سالها شرافت و سيادت را توأم

[١] . همان، (فهو عاص غير مأذون فيه من جهة صاحب‌الامر الذى اليه الولايات و مهماً فعله فى تلك الولايه فانه مأخوذ به محاصب عليه و مطالب فيه بما جناه الا ان يتفق له عفو من الله).

[٢] . همان، ص ٥٨٩.

[٣] . همان، ص ٨١٠.

[٤] . همان، ص ٢٧٩.