فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٠ - ٣ تعطيل حكومت

[٢] . حكومت فقها

شيخ مفيد در دنباله بحث از مسئله وصيت مى‌نويسد: در صورت فقدان سلطان عادل فقهاى عادل شيعه مى‌توانند آنچه را كه تحت ولايت سلطان عادل است عهده‌دار گردند مشروط بر آن كه اين فقها، صاحب‌نظر بوده و داراى درايت و نوعى برترى باشند. [١]

از اين بيان دو نكته بسيار مهم را مى‌توان به دست آورد:

الف- منظور از سلطان عادل، امام معصوم (ع) بوده٢ و نخستين مرحله از نظام سياسى مشروع نزد شيعه، دولت امام بالاصاله و نظامى است كه امام معصوم (ع) در رأس اقتدار عالى آن قرار گرفته باشد.

ب - در شرايط عدم امكان دسترسى به امام معصوم (ع) فقيه عادل، آگاه و برتر جانشين سلطان عادل بوده و انواع ولايت بر امورى را كه سلطان عادل بر عهده دارد در دست خواهد گرفت.

شيخ مفيد در بيان اين نظريه به دو نوع تأكيد توسل جسته است:

الف- توسعه موارد مشابه با جمله: «فيما ذكرنا من هذه الابواب» به‌طورى كه توّهم اختصاص ولايت فقيه بر مواردى چون وصيت بلا وصى را به‌كلى منتفى مى‌سازد زيرا منظور وى از ابواب كليه، ابواب فقهى است كه در هر كدام به نحوى موارد مشابه وجود دارد كه بايد به فقيه جامع‌الشرايط ارجاع داده شود.

ب- مفاد عبارت «ماتولاه السلطان» با اطلاقى كه دارد آن است كه ولايت فقيه شامل كليه موارد ولايت امام معصوم (ع) مى‌گردد.

اين همان نظريه ولايت مطلقه فقيه در عصر غيبت است كه فقهاى متأخر با بسط و تفصيل بيشتر از آن سخن گفته‌اند و اجمال آن را به اين‌گونه در كلام شيخ مفيد مشاهه مى‌كنيم.

٣. تعطيل حكومت

شيخ مفيد برخلاف بسيارى از فقها كه با عدم وجود فقيه جامع‌الشرايط يا عدم دسترسى

[١] . همان، ص ٦٧٥ (كان لفقهاء اهل الحق العدول من ذوى الرأى و العقل و الفضل ان يتولوا ما تولاه السلطان).

[٢] . همان، ص ٨١٠.