فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٧٣

و توسعه آزاديها و گسترش قلمرو حقوق خصوصى وادار مى‌سازد و عملاً او را در برابر دو نوع حداقل و حداكثر يعنى در مقابل جامعه مدنى و جامعه ولايى به سمت جامعه مدنى مى‌كشاند.

عنصر هدايت كه يكى از مقومات اصلى امامت در ديدگاه سياسى شيعه است براى جلوگيرى از چنين انحطاطى پيش‌بينى شده است. رويه هدايتى امام (ع) مى‌تواند خواست و رضايت مردم را به جاى گرايش منفى به تعالى معنوى و تقرب سوق دهد و دولت ايده‌آل مردم را به نظام ولايى نزديك سازد و نارضايتى مردم را به مفاسد آزاديها جلب نمايد و رضايتمندى آنان را به تعهد عمومى نسبت به قوانين الهى سوق دهد تا جامعه به‌جاى آزاديهاى بيشتر به تعبد الهى و قبول ولايت صالحان و حاكمان وارسته پايبندى نشان دهد و به حمايت از جامعه ولايى تن در دهد.

با توجه به امكان تحولات عينى در جوامع اسلامى در طول تاريخ مى‌توان تحولات متناسب با آن را در سوى ديگر يعنى در جانب دولت اسلامى نيز پيش‌بينى نمود. يعنى الگوهاى نظام مبتنى بر انديشه ولايت فقيه را در رابطه با تحولات در متن جامعه مورد مطالعه قرار داد و توجه داشت كه اين تحول بدان معنى نيست كه انديشه سياسى ولايت فقيه از ثبات نظرى برخوردار نيست بلكه به اين معنى مى‌شود تفسير نمود كه نظريه ولايت فقيه بويژه نظريه ولايت مطلقه فقيه مى‌تواند در شرايط متفاوت از خود، الگوهاى خاص و در نهايت متفاوت بوجود آورد كه در عين تفاوتهاى محسوسى كه بين اين الگوها وجود دارد، همه آنها مصداق عينى ولايت مطلقه فقيه محسوب گردند.

امتداد انديشه سياسى امام (ره)

موضوع سخن در اين كنگره با شكوه تحت عنوان امتداد انديشه سياسى امام (ره) هرچند اندكى مبهم به نظر مى‌رسد لكن با توضيحى كه خواهيم خواند به زنده بودن اين بحث و ارتباط آن با آينده انقلاب و تداوم نظام بيشتر واقف خواهيم شد. در مطالعه و بررسى انديشه سياسى امام (ره) در آثار گرانبهاى بازمانده از اين شخصيت بزرگ تاريخ معاصر