فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٨٦ - دوره دوم ضابطهمند شدن فقه سياسى در چارچوب فقه اجتهادى

است مطلبى اختلافى است كه فقها در آن آراء متفاوتى دارند. [١]

در هر حال با توجه به اينكه مسائل مالى دولت از اهم مباحث سياسى مى‌باشد مى‌توان نقطه‌نظر محقق حلى در باب خمس و انفال را نقطه عطفى دربرخورد با مسائل سياسى فقه تلقى نمود.

جهاد سازمان‌يافته

محقق حلى حضور امام (ع) و يا نماينده او در امر جهاد را از جمله شرايط وجوب جهاد (ابتدايى) آورده و تبديل واجب كفايى به واجب عينى در جهاد را موكول به زمان خاص آن دو دانسته است. [٢]

با توجه به اهميت جهاد و آيات مربوطه و خطب نهج‌البلاغه و روايات فراوان، اين نظريه در حقيقت به معنى تعطيل جهاد در عصر غيبت مى‌باشد و جالب آن است كه از نظر محقق حلى حتى اگر مصلحت ايجاب كند كه شرايط هدنه (آتش بس) در ميان دشمن و مسلمانان برقرار شود، متولى عقد قرارداد مهادنه نيز امام (ع) و مأذون از طرف وى مى‌باشد و جز آن دو، كسى نمى‌تواند به مهادنه، مشروعيت ببخشد؛ هرچند كه مصلحت مسلمانان آن را ايجاب نمايد. [٣]

مقتضاى اين فتوا آن است كه در زمان غيبت، همواره حالت نه جنگ و نه صلح در ميان مسلمانان و دشمنان حاكم خواهد بود. و سازماندهى جنگ و يا صلح امكان‌پذيرز نبوده و حالت بلاتكليفى حكمفرما مى‌باشد.

وى، دشمنانى كه جهاد با آنان بر همه مسلمانان واجدشرايط واجب كفايى مى‌باشد را به سه دسته تقسيم مى‌كند:

الف - بغات كه شورشيان بر عليه امام (ع) هستند.

ب - اهل ذمه كه از شرايط ذمه خارج شده‌اند.

ج - اقسام ديگر كفار.

سپس حالتهاى مختلف در ميان آنان و مسلمانان را به سه صورت تصوير مى‌كند:

الف - آنان جنگ را آغاز نمايند.

[١] . جواهرالكلام، ج ١٦ ص ١٨٠.

[٢] . همان، ص ٣٠٧.

[٣] . همان، ص ٣١٠.