فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٢٥ - دوره دوم ضابطهمند شدن فقه سياسى در چارچوب فقه اجتهادى

تبعيد نمود و مجازات دومى را در صورت تخلف به خود محقق كركى واگذار كرد. [١]

در هر حال حضور فقيه بزرگى چون محقق كركى در صحنه سياسى يك دولت متمايل به تشيع فقاهتى به وى فرصت داد تا نظريه‌هاى فقهاى گذشته و انديشه فقاهتى خود را در صحنه‌هاى عينى جامعه تجربه نمايد.

با تفويض اختياراتى كه توسط دو تن از مقتدرترين سلاطين صفويه، بويژه شاه طهماسب اول در فرمان سال (٩ [٣] ٦ ه‌. ق) به محقق كركى انجام گرفت عملاً نوعى از مشكل آرمانى حكومت فقاهتى در قالب دولت در دولت پا گرفت و نهاد قانون‌گذارى به صورت افتاء به فقها واگذار گرديد و محقق كركى در رأس قوه مجريه نظارت بر دستگاه اجرايى را بر عهده گرت و امر به معروف و نهى از منكر در جامعه توسط علما و متشرّعان انجام گرفت و چنانكه مورخ معاصر محقق كركى كه خود از امراى قزلباش بوده مى‌نويسد:

از فحشا و منكرات جلوگيرى به عمل آمد و اعمال نامشروعى چون شراب‌خوارى، قماربازى و منكرات علنى ريشه‌كن گرديد و فرايض دينى و بپادارى نماز جمعه و جماعات، بيان احكام، تفقد از علما، قلع و قمع مفسدان و جلوگيرى از ظلم و تعدى كارگزاران مراقبتهاى سختى به عمل آمد. [٢]

بركات اجتماعى نقش محقق كركى

بنابه گزارشى از سيد نعمت الله جزايرى كه خود در زمان محقق كركى مى‌زيسته است او خود برخى از فرامين و دستورالعملهاى محقق كركى را كه خطاب به حكام و واليان ايالات مختلف نوشته بوده و همه آنها متضمن احكام عدل و دستورالعمل براى حسن سلوك متصديان و كارگزاران با مردم و بويژه در مورد نحوه اخذ ماليات و مقدار آن بوده است را ديده و مطالعه كرده است.٣

محقق كركى تا حد عزل و نصب وزرا و امرا و اصلاحات سياسى اجتماعى در ساختار دولت و نهادهاى مذهبى در جامعه، پيش رفت و نظريه ولايت فقيه خود را تجربه نمود و

[١] . حسن بيك روملو، همان، ص ٣٣٤.

[٢] . همان، ص ٢٤٩.

[٣] . رك: فوائد الرضويه، ص ٣٠٤ و رياض العلماء، ج ٣، ص ٤٥٦.