فقه سیاسی

فهرست مطالب

پيشگفتار

دوره اول نخستين دوره شكلگيرى نظريات سياسى شيعه

1 انديشه سياسى در آثار صدوق (م 381)

الف - بينش سياسى

ب - تحريم سياسى دولتها

ج - همكارى و مشاركت سياسى

د - سازماندهى در درون نظام جور

ه - انديشۀ تعطيل

و - زير پرچم جور

ز - انگيزه سياسى

ح - فقه روايى

2 انديشه سياسى شيعه در آثار شيخ مفيد (م 413)

1 سلطان عادل

2 حكومت فقها

3 تعطيل حكومت

4 حكومت مستقيم فقها

5 حكومت غيرمستقيم فقها

6 همكارى غيرفقها با نظام جور

جهاد ابتدايى

3 انديشه سياسى شيعه در آثار سيد مرتضى علمالهدى (م 436)

آراء سياسى سيدمرتضى

حكام نايب امام (ع)

4 انديشه سياسى شيعه در آثار ابىالصلاح حلبى (م 447)

الف - تنفيذ احكام توسط دولت امام (ع)

ب - حكومت نواب امام (ع)

ج - برخورد با دولت جائر

5 انديشه سياسى در آثار شيخ طوسى (م 460)

شيخ در تنگناى تقيه

دولت و سلطان واقعى

همكارى با دولت جائر

ابهامات در انديشه سياسى شيخ طوسى

كتاب جهاد و سيره امام (ع)

سركوب شورشيان بر امام (ع)

صريحترين كلام شيخ طوسى در ولايت فقيه

6 انديشه سياسى در آثار ديگر فقهاى قرن پنجم ه ق

الف - انديشه ابويعلى حمزةبن عبدالعزيز ديلمى مشهور به سلار (م 463)

ب - قاضى ابن براج طرابلسى (م 481)

ج - ابوحمزه طوسى مؤلف كتاب الوسيلةالى نيل الفضيله

د - سعيد بن عبدالله معروف به قطب راوندى (م 573)

ه - قطبالدين حيدرى بيهقى

و - ابن زهره (م 585)

ز - محمدبن ادريس حلى (م 598)

ديدگاه ابن ادريس در بلاد اسلامى

نظريۀ دولت در دولت در ديدگاه ابن ادريس

مالكيت دولت جائر

تصدى شئون قضاوت

ابن ادريس و تفكيك قوا

نتيجهگيرى

دوره اول فقه شيعه در يك نگاه

دوره دوم ضابطهمند شدن فقه سياسى در چارچوب فقه اجتهادى

دوره سوم حول فقه سياسى و نظريات دولت ديدگاه و نظريه سياسى

14 انديشه سياسى در آثار ميرزاى قمى (م 1231)

ارزيابى نظرات سياسى ميرزاى قمى

نظريات ميرزا در ارشادنامه

آراء ميرزاى قمى در آثار ديگر

15 ديدگاه و نظريه سياسى كاشف الغطاء

نظريه سياسى و كاربرد

1 علم منشأ ولايت

2 حق سياسى يا مسؤوليت سياسى

3 مجتهدان وسواسين

4 حدود اختيارات

5 تفكيك شئون اجرايى

6 راهكار مشكلات سياسى زمان

16 ديدگاه و نظريه سياسى صاحب جواهر

الف - سلطان عادل و سلطان جائر

واژههاى سياسى

ب - عصر شكوفايى دانش و تحقيق

ج - ناگفتهها و نانوشتهها

مسائل چهارگانه سياسى

د - نظريه مردود

صاحب جواهر در مصاف علمى با كاشفالغطاء

ه - مشروعيت دولت ائتلافى يا مشاركت سياسى در دولت جور

وجوب مشاركت سياسى

و - مشاركت سياسى اجبارى يا اضطرارى (تقيه)

ز - تفكيك قوه قضائى در دولت جائر

ح - ولايت مطلقه فقيه

برداشت دوگانه

ولايت يا وكالت

ولايت در احكام و موضوعات

جايگاه توقيع شريف

اذن، نيابت، ولايت

17 ديدگاه و نظريه سياسى مراغى مؤلف كتاب العناوين (م 1250)

صور مختلف ولايت فقيه

حق يا حكم سياسى

18 ديدگاه و نظريه سياسى شيخ مرتضى انصارى (م 1281)

وجوب اعلم

نظريه فقهى شيخ انصارى در سياست و حكومت

وكالت دولت از مردم

بينش سياسى در برابر قيامهاى كور

حكومت اسلامى

شيخ انصارى و ولايت فقيه

1 ولايت تصرف امام (ع)

2 تصرفات اشخاص مشروط به اذن امام (ع)

عرف سياسى در امور عمومى

3 ولايت مستقل فقيه جامعالشرايط

4 تصرفات غير فقيه موكول به اذن فقيه است

بازنگرى در ادلۀ ولايت فقيه

5 ولايت عدول مؤمنين

حوزه حقوق خصوصى

6 ولايت مؤمنين غير عادل

تزاحم در ولايت

7 تلازم مولايت و مصلحت در كلام شيخ

تقسيمبندى دولتهاى نامشروع

19 ديدگاه و نظريه سياسى ميرزاى مجدد شيرازى (م 1312)

علل تاريخى فتواى ميرزاى شيرازى

الف - حكم صادره فتوا بوده است

ب - حكم ولايى

ج - راهكار سياسى

نقش سيد جمال

لحن آمرانه شاه و صلابت ميرزاى شيرازى

نگرانى از سرانجام

الف - حقوق ملت، دين و دولت

ب - دفع افسد به فاسد

ج - تهديد به اتلاف نفوس

د - مداخله بيگانگان

پاسخ ميرزاى آشتيانى

20 ديدگاه و نظريه سياسى انديشه سياسى آخوند خراسانى (م 1355)

الف - آخوند خراسانى و مشروطيت

عكسالعمل آخوند خراسانى در برابر پيروزى مشروطه

ديدگاه آخوند در مسائل نظامى

آخوند خراسانى و قانون اساسى

آخوند خراسانى و تمسك به حقوق بينالملل

بسيج نجف اشرف و حكم جهاد

ب - رحلت مرموز آخوند خراسانى

ج - ديدگاه سياسى محقق خراسانى در حاشيه مكاسب

حدود ولايت معصومين (ع)

نظريه ولايت فقيه

ولايت نيابى يا ولايت اصلى

21 انديشه سياسى سازمانيافته ميرزاى نائينى (م 1353)

آثار قابل بررسى در انديشه سياسى ميرزاى نائينى

زيربناى فكرى در مبارزات سياسى

رابطه راهبردها و نظريات سياسى

الف - بنيانگذارى مشروطه

ب - درگيرى با اشغال نظامى ليبى و ايران

ج - درگيرى با مسائل استقلال عراق

د - درگيرى دوباره با مسائل سياسى ايران و جمهوريت

22 انديشه حكومت اسلامى در تنبيهالامه

بخش اول مبانى عقلى نظام سياسى مشروع

بخش دوم مبانى فقهى نظام سياسى مشروع

بخش سوم تفكيك و وظايف قواى حاكم

تفكيك قوا در ديدگاه نائينى

وظايف قواى حاكم

بخش چهارم شرايط مشروعيت نظام سياسى

بخش پنجم رژيم سلطنتى مشروطه يا نظام پارلمانى

در پايان اين بحث تذكر دو نكته لازم است

بخش ششم ناگفتههاى تنبيهالامه

بخش هفتم حقوق عمومى و آزاديهاى سياسى

نائينى در عبارتى تعريفگونه مىنويسد

اوج تحول انديشه سياسى و نظريه دولت در فقه معاصر شيعه

انديشه سياسى امام خمينى (ره)

سه بخش مجزاى رساله ولايت فقيه

1 فلسفه سياسى

2 انديشه سياسى

3 نظريه نصب در ولايت فقيه

4 نظامسازى

5 عناصر اصلى انديشه سياسى ولايت فقيه

نظريه انقلاب اسلامى

1 مبارزه فرهنگى بينشآفرين

2 متمركز نمودن همه اجتماعات

3 موجآفرينى

4 ايدئولوژيك نمودن مبارزه و انقلاب

5 آرمانگرايى تضمين تداوم نهضت

6 اصلاح حوزههاى علميه

7 واژگونسازى بنيادهاى فكرى و فرهنگى استعمار

8 تحجرگرايى

9 حذف وعاظالسلاطين

10 براندازى نظام جور

11 اقامه دولت جايگزين

12 الگوسازى

منطق سياسى امام (ره)

تحول در انديشه سياسى امام (ره)

امتداد انديشه سياسى امام (ره)

فروض مقاومتهاى مردمى

امتداد انديشه سياسى امام (ره)

فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٦٥ - 14 انديشه سياسى در آثار ميرزاى قمى (م 1231)

دوره سوم حول فقه سياسى و نظريات دولت ديدگاه و نظريه سياسى

١٤. انديشه سياسى در آثار ميرزاى قمى (م ١٢٣١)

به قدرت رسيدن امراء و سلاطين شيعه بجاى آنكه فرصتى مناسب و جوى سالم و آماده براى تحقق آرمان سياسى تشيع فقاهتى ايجاد نمايد، شرايط نامساعد و تنگناهاى اختناق‌آورى را شكل داد كه هم در عمل سياسى و برخوردهاى فقها با مسائل سياسى زمان اثر گذاشت و هم در شكل‌گيرى نظريه فقهى و سياسى آنان تأثير نامطلوبى بجاى گذارد.

تجربه‌هاى سياسى ناكام دوران صفوى كه اوج قدرت تشيع فقاهتى به شمار مى‌رود آثار نامطلوبى را در دوران حكومت قاجار به دنبال آورد كه در نهايت موجب گرديد كه فقها در مسائل سياسى بويژه حكومتى، راه احتياط پيش گيرند و مسائل را همه‌جانبه مدنظر قرار دهند.

ما كه در شرايط اجتماعى و سياسى ديگرى بسر مى‌بريم بدرستى روشن نيست كه دور ماندن حكام و سلاطين شيعه از آرمان عدالت و امامت كه هدايت و امنيت را طلب