عبارتهاى كتاب المهذب در اين زمينه شباهت بسيارى با عبارتهاى المقنعه شيخ مفيد و النهايه شيخ طوسى و المراسم سلار دارد كه ما از نقل آنها صرف‌نظر مى‌كنيم و به تنها نكته اضافى ابن براج مى‌پردازيم كه وى در قبول جوائز سلطان جور اين جمله را افزوده است، با وجود معلوم بودن غصب و ظلم در اموال سلطان جائر، اگر كه غصبى بودن عين اموالى كه به‌عنوان جائزه از سلطان جائر دريافت مى‌شود به عين مشخص نگردد منعى در آن نيست و آثار غصب و ظلم برعهده سلطان جائر خواهد بود. [١]

[٢] .

ابن براج كه از فقهاى معاصر شيخ طوسى و يا از شاگردان وى محسوب مى‌شود قائم مقام شيخ در شامات بوده و منصب قضاوت را در طرابلس بر عهده داشته است.٢ و بدين‌ترتيب به آنچه كه در كتاب المهذب آورده، عمل نيز نموده است چنانكه از نوشته وى در باب اجازه كتاب المذهب برمى‌آيد تاريخ تأليف كتاب، هفت سال پس از فوت شيخ طوسى يعنى در سال ( [٤] ٦٧ ه‌. ق) بوده است.

بنابراين، ابن براج نيز حوادث تلخ مبارزات سياسى و خشونت‌آميز جناحهاى شيعه و سنى را در بغداد در دوران تحصيل خود نزد سيدمرتضى و شيخ طوسى به چشم خود ديده است.

لكن با وجود اين و على‌رغم تصدى بيش از بيست سال قضاوت و امور دولتى در كتاب خود از همان حدودى كه شيخ طوسى در مورد مسائل سياسى و حكومتى بيان داشته تجاوز نكرده است و در مواردى كه احتياج به صراحت داشته به اشاره‌هاى مبهم بسنده كرده است. مثلاً در باب نماز جمعه و شرايط وجوب آن پس از ذكر شرط حضور امام (ع) و يا نايب خاص منصوب او به افزودن اين جمله بسنده نموده است: «و من جرى مجراه». [٣]

اين كلمه كه در نسخه‌هاى المهذب با «او» و «واو» نقل شده اشارتى واضح به نيابت فقهاى جامع‌الشرايط در عصر غيبت در امور حكومتى خاص ائمه (ع) دارد.

ابن براج همچنين در نماز عيدين شرط مشابه را ذكر نموده٤ و در باب خمس در عصر

[١] . همان، ج ١، ص ٣٤٧.

[٢] . رك: رياض العماء، ج ٣، ص ١٤٤ و مقابيس الانوار، ص ٧ و روضات الجنات، ج ٤، ص ٢٣٠.

[٣] . المهذب، ج ١، ص ١٠٠.

[٤] . همان، ص ١١٨، (هذه الصلوة تجب على من تجب عليه الجمعه).