فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٩٣ - دوره دوم ضابطهمند شدن فقه سياسى در چارچوب فقه اجتهادى

مشرب فقهى سياسى از استاد خود پيشى گرفته و قائل به حرمت نماز جمعه در عصر غيبت بوده است. [١]

ديگر از شاگردان محقق حلى، على‌بن مؤيدالدين محمدبن العلقمى است كه وزير مستعصم عباسى بوده و در دربار عباسيان شأن و منزلتى بسيار داشته است و بنابر گزارش روضات الجنات از ترس اينكه با نزديك شدن خواجه نصيرالدين طوسى به خليفه عباسى موقعيت خود را از دست بدهد به اشارتى، وى را بدست اسماعيليان متعصب، زندانى نمود. [٢] زندانى شدن خواجه توسط امراى اسماعيلى به وى فرصت داد بسيارى از آثار ارزشمند خود مانند اقليدس را در زندان به رشته تحرير درآورد؛ چنانكه ملازمت اجبارى وى با آنان، اثر جاويدان وى را كه اخلاق ناصرى ناميد به دنبل داشت.

اخلاق ناصرى همان‌طور كه در ديباچه آن آمده در شرايطى نوشته شده كه خواجه در ميان اسماعيليان مى‌زيسته و قادر بر مخالفت در گفتار و عمل نبوده است و اين كتاب را به‌گونه‌اى نوشته كه خود مى‌نويسد:

«به جهت استخلاص نفس و عرض موافق عادت آن جماعت در اثناء و اطراى سادات و كبراى ايشان پرداخت و اگرچه آن سياقت مخاف عقيدت و مباين طريقت اهل شريعت و سنت است چاره نبود». [٣]

خواجه كه بر حسب ظاهر كتاب ابن مسكويه را از عربى به زبان شيواى فارسى ترجمه نموده خود در فصل بسيار مهمى بر آن افزوده كه ارزش آن دو باب بر كل مطالب كتاب فزونى دارد و فقط مقاله سوم كه يكى از آن در باب مى‌باشد از نظر حجم برابر يك سوم كل كتاب مى‌باشد. [٤] و در اين مقاله، به رسم حكما، سياست مدن را طى هشت فصل مورد بررسى همه‌جانبه قرارداده است.

با توجه به سياست مدارا وتقيه‌اى كه محقق طوسى خود در آغاز كتاب اخلاق ناصرى متذكر شده، اگر وى مى‌توانست اين بحث بسيار مهم را با دو ديد فقهى و فلسفى به رشته تحرير درآورد و از منابع فقهى شيعه نيز بهره بگيرد، بى‌شك شيعه اكنون از يك منبع

[١] . خوانسارى، روضات الجنات، ج ٢، ص ١٨٤.

[٢] . همان، ص ٣١٥.

[٣] . اخلاق ناصرى، ص ١٥، چ فراهانى.

[٤] . كتاب در ٣٤٧ ص به چاپ رسيده كه از ص ٢٣٩ تا آخر كتاب به اين مقاله اختصاص يافته است.