نيست كه منظور محقق حلى از اين عبارت، نايبان خاص امام (ع) در دوران حضورند [١] و يا شامل نواب عام در عصر غيبت نيز مى‌گردند. در موارد مختلفى از كتاب‌شرايع، قرائنى وجود دارد كه احتمال تعميم را تأييد مى‌كند.

واژه «امام‌الاصل» نيز از جمله اصطلاحات سياسى است كه وى براى تمايز و رفع اشتباه مخاطب به كار مى‌برد و با حضور وى نماز جمعه و عيدين را بر همه جز زنان واجب عينى مى‌شمارد. [٢]

از اين فتوا چنين بر مى‌آيد كه محقق حلى نمازهايى چون جمعه و عيدين را سياسى و دولتى دانسته و اقامه آنها را منوط به حضور دولت حق و امامت معصوم (ع) مى‌شمارد و حتى در صورت امكان وجود شرايط (بجز امام معصوم (ع)) در زمان غيبت، آن را از حالت وجوب خارج نموده و به حد استحباب تنزل داده و حرمت آن را نيز محتمل شمرده است. [٣]

اين، اولين برخورد منفى محقق حلى در برابر مسائل سياسى زمان خود مى‌باشد كه مشروعيت نمازهاى جمعه و عيدين را كه معمولاً از شئون دولتى خلفا و حكام به شمار مى‌آيد زير سؤال برده است. از سوى ديگر وى در بيان محتواى دو خطبه‌اى كه در قبل از نماز جمعه و بعد از نماز عيدين مقرر گرديده هيچ‌گونه اشاره‌اى به بيان اهم مسائل سياسى و اقتصادى مورد ابتلاى مسلمانان در خطبه‌ها ننموده و از ذكر آنچه كه در برخى از روايات آمده خوددارى ورزيده است. [٤]

با توجه به اهميت مراسم عبادى سياسى جمعه و عيدين كه مى‌تواند از مقدمات حضور مردم و مشاركت جمعى در حفظ نظام سياسى و خط اسلامى آن به شمار آيد، تعطيلى آن در سراسر جهان در عصر غيبت بويژه در شرايطى كه قيامهاى مردمى زمينه‌ساز تشكيل دولتهاى مذهبى براساس اصول تشيع است و حكومت توسط فقهاى شيعه امكان‌پذير مى‌باشد، فاقد توجيه منطقى است.

لكن توسعه مفهوم «او من نصبة الام (ع)» به شرايط زمان غيبت مشكل را حل مى‌كند و

[١] . صاحب جواهر در شرح «او من نصبة الامام» آن را به منصوب خاص براى نماز تفسير كرده است. رك: ج ١١، ص ١٥١.

[٢] . شرايع‌الاسلام، ج ١، ص ٩٦، چ بيروت، دارالاضواء، ١٤٠٣.

[٣] . همان، ص ٩٨ و ١٠٠.

[٤] . همان، ص ٩٧.