فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٥٦ - الف - انديشه ابويعلى حمزةبن عبدالعزيز ديلمى مشهور به سلار (م 463)

الف - انديشه ابويعلى حمزة‌بن عبدالعزيز ديلمى مشهور به سلار (م ٤٦٣)

ديلمى از آن جمله فقيهان معاصر شيخ است كه در كتاب فقهى خود: «المراسم العلويه» راه علمى شيخ الطايفه را پيموده است و در باب امر به معروف و نهى از منكر انجام اين دو فريضه را در شرايطى كه به قتل منجر مى‌شود موكول به‌نظر سلطان يا شخص مأمور از جانب سلطان دانسته است.

وى به اتكاء قرائن به تفسير صريح سلطان پرداخته و حتى از آوردن كلمه عادل نيز خود دارى نموده است و لكن با افزودن جمله‌اى كاملاً روشن به تبيين وضعيت سياسى در عصر غيبت پرداخته و در اين زمينه مى‌نويسد:

«اگر به‌دليل مانعى دسترسى به سلطان مقدور نگرديد، مسائلى چون اقامه حدود و قضاوت در ميان مردم را به عهده فقها تفويض نموده‌اند؛ مشروط بر آنكه از حدود شرع خارج نشوند و آحاد شيعيان به يارى فقها مأمور گرديده‌اند و مادام كه فقها در صراط مذهب گام برمى‌دارند آنها بايد در يارى رساندن به فقها استقامت بورزند». [١]

سلار با اشاره‌اى گذرا به مسئله مسؤوليتهاى حكومتى پرداخته و سخن را چنين ادامه مى‌دهد:

«فقها در صورت اضطرار بنابر تقيه بايد عمل كنند مگر در مواردى كه منجر به قتل مى‌گردد كه در آن تقيه نيست». [٢]

سلار مانند فقيهان سلف خود استقلال قضايى خانواده را مطرح نموده و به استناد به روايات گفته است: فقيه مى‌تواند حدود را در خانواده خود به اجرا درآورد مگر آنكه تقيه خلاف آن را ايجاد نمايد.

همچنين سلار به تئورى دولت در دولت نيز اشاره نموده و كسانى را كه ناگزير از قبول مسؤوليتهاى حكومتى هستند مكلف دانسته كه تا آنجا كه مقدورشان است حق را تنفيذ نمايند و در برطرف نمودن نيازها حل و مشكلات شيعه اهتمام بورزند و فقها سعى نمايند با استفاده از فرصتها شعاير دينى و مذهب را به‌طور اجتماعى برپا دارند، لكن از

[١] . سلسلة الينابيع الفقهيه، ج ٩، المراسم العلويه، باب ذكر الامر بالمعروف و النهى عن المنكر و الجهاد.

[٢] . همان.