فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٥٣ - سركوب شورشيان بر امام (ع)

آنان (ع) در زمان حضور مى‌باشد و نواب عام در عصر غيبت مجاز بر تصدى بسيج عمومى و برپاى جهاد ابتدايى نمى‌باشند، وى اصولاً حداكثر منزلت و فضيلت جهاد را مخصوص به زمان حضور و بسط يد امام (ع) دانسته است. [١]

اشخاصى كه در شرايط استناد امام (ع) و حالت انقباض قدرت وى نسبت به امور حكومتى براى انجام مرابطه و جهاد نذر نموده باشند نمى‌توانند در جنگهاى ابتدايى برعليه دشمنان اسلام شركت نمايند. آنها بايد منتظر باشند در مواردى كه دفاع واجب مى‌شود به نذر خود عمل نمايند. [٢]

شيخ طوسى به صراحت مشاركت در جهاد (ابتدايى) با امام جائر را منع مى‌كند و حتى جهاد با وى را به منظور گسترش اسلام و مسلمان نمودن نيروهاى دشمن نامشروع مى‌شمارد. [٣]

سركوب شورشيان بر امام (ع)

شيخ طوسى در كتاب النهايه «باغى» را چنين تعريف مى‌كند، «هر كسى كه بر امام عادل بشورد و بيعت او را بشكند و از دستورات وى سرپيچى نمايد». [٤]

جهاد با بغات از وظايف امام عادل است و اطاعت از فرمان وى در بسيج نيرو براى سركوب بغات بر همگان واجب مى‌باشد و هيچ‌كس نمى‌تواند در اين مورد پا را به عقب بكشد. لكن شورش بر عليه امام جائر موجب مشروعيت سركوب شورشيان نمى‌گردد.

جنگ با بغات تنها به امر امام جايز مى‌باشد و بغات به دوگونه‌اند: دسته نخست شورشيانى هستند كه نيروى ذخيره و پشتيبان ندارند (لا تكون لهم فئه) و با سركوب و شكست به حال خود رها مى‌شوند. دسته دوم، بغاتى هستند كه در جامعه ريشه داشته و نيروى ذخيره و پشتيبان دارند. جنگ با اينان با پيروزى امام (ع) به پايان نمى‌رسد و آنها پس از شكست تحت تعقيب قرار مى‌گيرند. [٥]

ابهامى كه در گذشته در مورد آراء شيخ طوسى متذكر شديم در اين مبحث نيز به

[١] . همان.

[٢] . همان، ص ٢٩١.

[٣] . همان، ص ٢٩٠ (و لا يقصد الجهاد مع‌الامام الجائر و لا مجاهد تهم ليد خلهم فى‌الاسلام).

[٤] . همان، ص ٩.

[٥] . همان، ص ٢٩٧-٢٩٦.