فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٥ - شيخ در تنگناى تقيه

خليفه، مجازات بدگويان را به خود وى محول نمود و شيخ نيز با بزرگوارى از آنها درگذشت.

ج- شرايط انتقال قدرت از ديالمه كه به تشيع شهرت داشتند به سلجوقيان كه تركان متعصب بودند وضعيت دشوارى را براى شيخ الطايفه به‌وجود آورده بود كه از نظر سياسى موقعيت وى را كاملاً حساس و در معرض خطرات جدى قرار مى‌داد. استيلا و حكومت صدساله سلاطين شيعه كه به آل‌بويه شهرت داشتند بر بغداد و دستگاه خلافت بنى‌عباس و علاقه آل‌بويه به شعائر تشيع و از جمله اقامه عزادارى براى سومين پيشواى شيعيان حضرت ابا عبدالله الحسين (ع) كه رمز قيام و شهادت براى شيعيان بود و تجليل آنان از علم و منزلت علما بتدريج سُنّيان را نسبت به شيعه حساس نموده و سرانجام موجب گرديد كه با تحريك خليفه وقت، القائم بامرالله يكى از سرداران ترك به‌نام طغرل بيك كه از سُنّيان متعصّب بود به اشغال بغداد تشويقشود و پيروزى وى به انقراض قدرت آل بويه منتهى گرديد١.

بالاخص ساكنين قسمت كرخ بغداد شد كه از گفتن «حى على خيرالعمل» و اقامه عزادارى ممنوع گرديدند و مورد آزار و شكنجه و قتل عام قرار گرفتند.٢

شيخ در تنگناى تقيه

در سال (٤٤٦ ه‌. ق) چندين بار كتابهاى شيخ الطايفه را در مقابل مسجد نصر در ملأ عام آتش زدند و شيخ طوسى خود ناگزير چندين بار پنهان شد و خانه‌اش مورد تهاجم و غارت واقع گرديد و كتابخانه و كرسى تدريسش به آتش كشيده شد [٣] و شيخ طوسى در چنين شرايطى ناگزير كرخ بغداد را ترك گفته به نجف‌اشرف مهاجرت نمود كه حوزه علميه نجف اشرف را بنيان نهاد. سال مهاجرت شيخ طوسى بنابر مشهور در سال (٤٤٨ ه‌. ق) اتفاق افتاد ولى ممقانى در رجال خود آن را در سال (٤٤٣ ه‌. ق) ذكر نموده است.

(١و٢) . رك: ابن‌جوزى، المنتظم، ج ٨، ص ١٧٢ و ابن‌حجر، لسان الميزان، ج ٢ ص ١٣٥ و كامل‌ابن اثير، ج ٨، ص ٨٨ و البداية والنهاية، ج ١٢، ص ٩٧.

[٣] . يادنامه شيخ طوسى، ج ١، ص ٢٠٠-٢٠.