فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٣٣ - نائينى در عبارتى تعريفگونه مىنويسد

آوريم و تأثير كشمكشها و تبانيهاى دو سفارت ذى نفوذ انگلستان و روسيه و ايادى آنها را مورد بررسى قرار دهيم و در كنار هم اين عوامل پيچيده و ناسازگار نقش فراماسونرى را در ايجاد معنى خاصى از روشنفكرى و بيدارى سياسى در ايران مورد توجه قرار دهيم و بر همه آنها جاه‌طلبيها، انحصارجويى‌ها، هوا و هوسها و دنياجوييها را افزون نماييم بايد بگوييم؛ آنها كه ديگران را به عدم برداشت صحيح از مفهوم سياسى مشروطه متهم مى‌كردند خود از كُنه ماجرا بى خبر بوده‌اند.

در اين باره شطرنج كه بنا بر تضّاد منافع دو دولت انگليس و روس در ايران بين دو سفارت و اياديشان به‌نام مشروطيت پديد آمده بود، اين تنها شيخ فضل‌الله نورى نبود كه نخست در جناح مشروطه‌طلبان و سپس در جناح مخالف قرار گرفت بسيارى بودند كه نه تنها در اين بازى سردرگم غرق شدند و راه به‌جايى نبردند بلكه هر زمان رنگ عوض كردند و موضع خويش را جابه‌جا نمودند و حتى به بيگانگان و دشمنان پناه بردند و احياناً به خدمت آنان نيز كمر همت بستند