فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٧٧ - ج - درگيرى با مسائل استقلال عراق

امتياز و انحصارها و به اسارت درآوردن دولتهاى اسلامى از طريق اعطاى وام و امضاى قراردادهاى استعمارى گوناگون، جهان اسلام را به خطرات موجود و آنچه كه در آينده در كمين است هشدار داده و خاطرنشان مى‌سازد كه هدف اصلى استعمار از همه اين اعمال ننگين چيزى جز گسترش نفوذ و اقتدار بيشتر خود در سراسر سرزمينهاى اسلامى نيست و اشغال ليبى توسط نيروهاى ايتاليا و حمله نظامى به ايران توسط قواى انگليس و روس جزئى از اين نقشه شوم و فراگير است كه موجب گرديد علماى بزرگ از شهرهاى نجف اشرف، سامرا و كاظمين گرد هم آمده و اسلام را در برابر تجاوز بيگانگان يارى نمايند.

از نكات بسيار مهم اين بيانيه دعوت جهان اسلام به وحدت و يكپارچگى است كه به‌طور صريح بر آن تأكيد شده است:

«بياييد دشمنيهاى داخلى را كنار بگذاريم، آيا اين شرم‌اور نيست كه ما زير سلطه كسانى كه به وحشيگرى شهرت يافته‌اند قرار گيريم». [١]

چنين انديشه‌هايى در ذهن فقيهى چون ميرزاى نائينى چگونه مى‌تواند صرفاً در حد يك جهاد دفاعى كه انجام آن اختصاص به فقيه ندارد تلقى شود و دعوت جهان اسلام به وحدت حتى در حد چشم‌پوشى از اختلافاتى چون شيعه و سنى در سراسر جهان اسلام و صرف‌نظر از مشروطه و استبداد در ايران آيا بدون ارائه يك نظام سراسرى و سازماندهى اسلام شمول؛ امكان‌پذير است‌؟

بى‌شك ميرزاى نائينى در كنار انديشه مشروطيت براى حل مشكل سياسى ايرن در ذهن خود انديشه سياسى جامع‌ترى را براى حل مشكلات جهان اسلام مى‌پرورانيد كه مى‌بايست نقطه‌هاى شروع آن را در لابه‌لاى مشكلات سياسى متعدد زمان جست‌وجو مى‌كرد.

ج - درگيرى با مسائل استقلال عراق

ميرزاى نائينى پس از درگيرى با مسائل سياسى مشروطه و حوادثى چون اشغال ليبى و ايران نمى‌توانست در برابر آنچه كه در عراق (محل سكونت علمى وى) مى‌گذشت

[١] . رك: مجله حبل المتين، شماره ٣٦ و مجله العلم، شماره ٢.