فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٦٢ - حدود ولايت معصومين (ع)

امور عمومى مربوط به دولت و حكومت و فرمان دادن توأم با تصرف در اموال و نفوس و احياناً اعراض و دماء بود.

محقق خراسانى قبل از رحلت بر عليه اشغال نظامى طرابلس (ليبى) توسط نيروهاى مسلح ايتاليا و نيز اشغال نظامى ايران توسط نيروهاى انگليس و روس شركت نموده و طى تلگرافى دستور مقاومت نظمى، حتى لزوم گسترش آموزشهاى نظامى و تهيه عده و عُده جنگى را به تبريز مخابره نموده بود. [١]

ج - ديدگاه سياسى محقق خراسانى در حاشيه مكاسب

اين بار به سراغ آثار مكتوب به‌جاى مانده از اين فقيه محقق مى‌رويم كه در حاشيه بر مكاسب شيخ انصارى نظريات فقهى خود را به اختصار بيان نموده است.

گرچه روال حاشيه‌نويسى نوعى دنباله‌روى در روش بحث را به همراه دارد ولى محقق خراسانى از ابتدا، راه خود را از استاد خود شيخ انصارى جدا نموده و به حدود ولايت نبى (ص) و ائمه (ع) مى‌پردازد و موارد استثناى ولايت معصوم (ع) را مشخص مى‌كند و بدين ترتيب در ولايت مطلقه معصومين (ع) هم تشكيك روا مى‌دارد و به همين دليل مى‌توان از اين نكته به‌عنوان يك قرينه براى رهيافت به مقصود محقق خراسانى از نفى ولايت مطلقه فقيه استفاده كرد و نفى اطلاق در كلام وى را به مفهومى جدا از تعبير به معنى ديگر فقها تلقى نمود.

حدود ولايت معصومين (ع)

محقق خراسانى مسأله ولايت فقيه را به پيروى از متن مكاسب در مبحث اولياى بيع مطرح ولكن در تبيين آن راهى متمايز اتخاذ مى‌كند، وى ابتدا اصلى را مطرح و آن را به‌عنوان امرى مسلم تلقى مى‌نمايد كه كمتر در گفتار فقهاى ديگر ديده شده است و آن اصل بنيادين اين است كه در امورى كه شخص پيامبر (ص) و ائمه (ع) ولايت نداشته‌اند بى‌شك فقيه هم در آن امور ولايت ندارد و پس از تأسيس اين اصل به موارد استثناى ولايت نبى (ص) مى‌پردازد و مى‌نويسد: «پيامبر (ص) در مورد اموال خصوصى مردم،

[١] . رك: نظام‌الدين زاده، هجوم روس به ايران، ص ٤٤٥.