فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٤٧ - پاسخ ميرزاى آشتيانى

شده بود مى‌گويد:

دولت اگر از عهده جواب (طرف قرارداد رژى) بر نمى‌آيد، ملت از جواب حسابى عاجز نيست و سرانجام در مقابل اظهار عجز دولت مى‌گويد:

«اگر دولت از عهده بر نمى‌آيد من به خواست خدا آن را بر هم مى‌زنم». [١]

برخى در تحليل وقايعى كه در جريان تحريم تنباكو منجر به رودررويى روحانيت ايران و مرجعيت شيعه با شاه و دربار گرديد به استناد مذاكره‌اى كه عضدالملك به نمايندگى از طرف شاه با ميرزاى آشتيانى داشته، چنين نتيجه گرفته‌اند كه ميرزاى شيرازى و علماى ايران بدون آنكه توجهى به دخالت در نظام ساسى موجود و يا تأسيس نظام حكومتى خاص داشته باشند و يا حتى بدون آنكه در فكر تغيير شخص شاه و جايگزين ديگرى از همان سلسله بوده باشند؛ صرفاً جهت حل مشكل تنباكو تن به ماجرا دادند. [٢]

مذاكره نامبرده كه به عنوان سند اين استنتاج مورد استفاده قرار گرفته، از اين قرار بوده كه نماينده شاه به ميرزاى آشتيانى مى‌گويد: نگذاريد اين رشته مواصلت و اتحادى كه سالهاست بين دولت و ملت بسته شده است پاره شود. زيرا اين جدايى موجب از بين رفتن ملت و دولت هر دو خواهد شد و دشمنان ما... بر ما و شما چيره خواهند گشت. [٣]

پاسخ ميرزاى آشتيانى

ميرزاى آشتيانى در پاسخ مى‌گويد: «عده‌اى مغرض امر را بر شاه مشتبه كرده و مقصود ما را برخلاف جلوه داده‌اند، ما با شاه هيچ دشمنى و كينه‌اى نداريم فقط مى‌خواهيم امتياز دخانيات رفع شود». [٤]

با توجه به نكاتى كه در مباحث گذشته آوردين روشن مى‌شود كه در اين تحليل و استنتاج بين دو مسأله خلط شده است.

در حقيقت آنچه كه نه ميرزاى شيرازى و نه علماى ايران درصدد آن نبودند واژگون

[١] . رك: ميرزاى شيرازى، م امام المجدد، اداره پژوهش و انتشارات وزارت ارشاد اسلامى ص ٣٥٣ و تيمورى، تحريم تنباكو، ص ٨٩.

[٢] . تحول تاريخى انديشه ولايت فقيه، معاونت انديشه اسلامى، مركز تحقيقات استراتژيك، ص ١٩٣-١٩٢.

[٣] . همان.

[٤] . همان.