فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٣٨ - ج - راهكار سياسى

خوردن عادات مردم شده بود ابداً صحبتى نيست. اين تلگراف شاه را بيش از پيش ناراضى و مشاورين او را خشمناك ساخت. زيرا كه روحانيون اين دفعه تمام امتيازاتى را كه خارجيان در دست داشتند حرام شمرده و قدم را از حد امتياز دخانيات جلوتر گذاشته بودند». [١]

از مجموع عكس‌العملها و برداشتهايى كه در مورد تحريم تنباكو و پى‌آمدهاى آن به دست مى‌آيد مى‌توان چنين نتيجه گرفت كه تحريم تنباكو در راستاى انديشه ولايت فقيه بوده و در رابطه با تعيين تكليف امت توسط ولى امر و مسائل اجرايى و حكومتى اسلام صورت گرفته است.

ج - راهكار سياسى

جريانى كه در تاريخ به نام تحريم تنباكو شهرت يافته است ماهيتاً سياسى بوده و در نتيجه، اقدام انجام گرفته در حقيقت راه حلى شرعى براى خروج از يك بحران سياسى اقتصادى حاكم بر ملت و دولت ايران محسوب مى‌شود.

راه حلى كه مركزيت اقتدار سياسى و محور اصلى حاكميت را دقيقاً نشان مى‌داد و بى‌شك عهده‌دارى اين مركزيت و قطبيت سياسى چيزى جز ولايت فقيه نمى‌توانست باشد. فقيه مرجع بدون احراز صلاحيت شرعى نه وارد بحرانى با اين عظمت و گسترده‌گى مى‌شود و نه راه حلى به اين دشوارى را انتخاب مى‌كند.

راه حلى كه صدها هزار نفر را به‌خاطر اعتياد به دخانيات، دچار ضرر جانى هر چند موقت مى‌كرد و تجار و كسبه را وادار به تحمل خسارتهاى مالى مى‌نمود و جان عده‌اى را به خطر مى‌انداخت و چنانكه محتمل بود در صورت مقاومت دولت و دربار؛ مردم را در مضيقه و فشارهاى مأموران دولتى قرار مى‌داد و در صورت عكس‌العمل دولت خارجى موضوع تحريم، به مداخله خارجى و احياناً تهاجم نظامى مى‌انجاميد، مسأله از اموال و نفوس گذشته به مرحله دم مى‌رسيد به جهادى منجر مى‌شد و در لابه‌لاى همه اين پى‌آمدها خسارتها و بى‌نظميهاى ناشى از آن حقوق بسيارى از ضعفا پايمال مى‌گرديد.

پى‌آمدهايى چون انتشار اعلاميه به جهاد در مجامع عمومى و مساجد و گذرهاى آن

[١] . همان، ص ١٤٦-١٤٥.