فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٣١ - تقسيمبندى دولتهاى نامشروع

حد اكل ميته آن را ايجاب نمايد. [١]

حداقل تالى فاسدى كه از همكارى و مشاركت با سلطان جور دامنگير مى‌گردد اين است كه چنين شخصى ناگزير خواهان بقاى دولت جائر خواهد بود و هر كس بقا و استمرار آنان را بخواهد از زمره آنان محسوب خواهد شد و از آتش گريزى نخواهد داشت. [٢]

شيخ انصارى حتى درباره دولتهاى جائر شيعه (ظلمه شيعه) اعمال تقيه را مورد ترديد قرار مى‌دهد [٣] و در موارد همكارى اضطرارى از باب حفظ مصالح امت و امر به معروف و نهى از منكر، حرمت مشاركت در دولت جائر را از طريق تراحم دو گناه و ترجيح فاسد بر افسد جايز مى‌شمارد. [٤]

اين ديدگاه فقهى درباره سلاطين شيعه معاصر شيخ انصارى با روايت تنكابنى در قصص العلماء مبنى بر مناسبات فى‌مابين دربار و شيخ كه حاكى از ملاقات شاه قاجار (فتحعلى شاه) با وى و اظهار خرسندى شاه از زهد شيخ مى‌باشد چندان سازگار نيست.

گرچه اين ملاقات صرفاً يك رابطه و علاقه يكجانبه را نشان مى‌دهد و در آن هيچ نوع علاقه از طرف شيخ نسبت به شاه ملاحظه نمى‌شود و گشودن در خانه به روى شاه نيز بهيچ‌وجه بازگوكننده تمايل و علاقه صاحب خانه نسبت به ديدار با مهمان ناخوانده نيست، بويژه آنكه شيخ خود فلسفه تقيه را چنين بيان كرده است كه مشروعيت تقيه صرفاً براى آن بوده كه زندگى بر شيعيان آسان گردد و دشوارى و حرج از آنان برطرف شود. [٥]

بى‌شك عمل شيخ مى‌تواند مصداقى بر تقيه، به مفهومى كه خود بدان معتقد است باشد.

[١] . همان، ص ١٦٦.

[٢] . همان.

[٣] . مكاسب، ج ٣، ملحقات: رساله فى التقيه، ص ١٤٧.

[٤] . همان، ص ١٧٠.

[٥] . همان، ص ١٥١.