فهد حلى نه در حد عارف و فقيه معاصر خود سيدحيدر آملى (م ٧٩٤ ه‌. ق) ولى داراى تمايلات عارفانه بوده و در برخى از آثارشان اين نوع تمايل به چشم مى‌خورد. [١]

١٠. انديشه سياسى شيعه در آثار محقق كركى (م ٩٤٠)

تشكيل دولت صفوى كه به اعتقاد اكثر صاحب‌نظران تاريخ، تجلى عينى آرمان حكومت فراگير شيعى در سراسر ايران بود يك‌بار ديگر فقه سياسى شيعه را در بوته آزمايش عينى قرار داد، آن‌هم پس از حوادث ناگوارى چون حملات بيرحمانه و فرمانروايى ناخواسته ايلخان مغول و تركتازى تيموريان متعصب و بيگانه آن زمان.

بنيان حكومت صفوى نه برخلاف بود كه از ويژگيهاى انديشه سياسى اهل سنت به شمار مى‌رفت و نه امامت بود كه از نظر شيعه به امامان معصوم (ع) اختصاص داشت.

ماهيت اين حكومت از ابتدا با آميزه‌اى از قداست دينى و سلطنت متعارف عرفى شكل گرفت. اعتقادات صوفيانه قزلباش، شاه اسماعيل صفوى را تنها در رداى سلطنت دنيايى نمى‌نگريست بلكه او را با جلوه [٢] خدايى شيخ طريقت، مراد، قطب سير و سلوك صوفيانه و زمينه‌ساز حكومت جهانى حضرت مهدى (ع) مجسم مى‌نمود. [٣]

هرچند وجه مشترك دولتهاى شيعى مانند سربداران، سعادت علوى (مرعشى) مازندران و صفويه از آبشخور واحدى برخوردارند و هرچند جنبش سياسى منتهى به حكومت از تشيع صوفيانه تبعيت مى‌نموده‌اند، لكن امتياز صفويه در اين ميان آن بوده كه شاهان صفوى پس از رسيدن به قدرت سياسى به دليل كارآمد نبودن افكار صوفيانه در ساختار يك نظام سياسى به تشيع فقاهتى گرويدند و حتى شاه اسماعيل پس از اعلان

[١] . رك: دكتر مصطفى كامل شيبى، تشيع و تصوف، م عليرضا ذكاوتى قراگوزلو، ص ١٣٤ و ٣١٩ و دين و سياست در عصر صفوى، ص ٢٦٠.

[٢] . قزلباشان كه قدرت نظامى تشكيل‌دهنده دولت صفوى به شمار مى‌آمدند، معتقد بودند كه روح حضرت‌على (ع) در جسم حيدر پدر شاه اسماعيل صفوى حلول كرده است.

[٣] . رك: عالم آراى صفوى، ص ٢٧ و انقلاب الاسلام بين‌العام و الخاص، كتابخانه مركزى دانشگاه شهيد بهشتى، ص ٢٨ و خواند مير، تاريخ شاه‌اسماعيل، ص ١١٨.