فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٠٠ - دوره دوم ضابطهمند شدن فقه سياسى در چارچوب فقه اجتهادى

مى‌گويد و پس از آنكه مشاركت با آن را براى احقاق حق و اجراى عدالت مشروع مى‌شمارد، تصريح مى‌كند كه وى بايد تمام سعى خود را براى تنفيذ احكام واقعى شرع در جامعه به كار بگيرد.

تعريفى كه علامه حلى از امر به معروف و نهى از منكر ارائه مى‌دهد و امر به معروف را به معنى وادار نمودن مردم بر انجام امور پسنديده شرعى و نهى از منكر را به معنى بازداشتن جامعه از انجام امور ناپسند شرعى تفسير مى‌كند و آن را به دو حالت: بسط يد (اقتدار) و انقباض يد (در دولت جائر) توسعه مى‌دهد نشان از آن دارد كه شكل‌گيرى يك اقتدار جمعى براى انجام اين دو فريضه كه مهمترين كار دولت مى‌باشد را واجب مى‌شمارد و به‌طور غيرمستقيم تشكيل حكومت را امرى ضرورى و در نظر شرعى اجتناب‌ناپذير مى‌داند.

علامه حلى، جهاد را براى عموم كسانى كه واجد شرايطند واجب كفايى مى‌داند ولى آن را به دو نوع تقسيم مى‌كند و جهاد دعوتى را مخصوص به حالت فرماندهى امام معصوم (ع) و يا نماينده خاص وى مى‌شمارد و دليل آن را برخلاف فقهاى سلف، اختصاص تعبدى حكم تلقى نمى‌كند؛ بلكه بدان‌جهت مى‌داند كه جهاد دعوتى (ابتدايى) به‌خاطر حساسيت و عواقب غيرقابل پيش‌بينى و غيرقابل كنترل كه دارد نياز به علم و آگاهى در حد امام معصوم (ع) دارد و چون امام (ع) اعرف به ماجرا و پيامدهاى جهاد ابتدايى مى‌باشد ازاين‌رو اختصاص به وى دارد. [١]

بى‌شك مفهوم اين استدلال آن است كه در زمان غيبت توسط فقيه جامع‌الشرايط همه جوانب جهاد (ابتدايى) قابل كنترل باشد و انطباق حوادث ناشى از جهاد با موازين شرعى قابل پيش‌بينى گردد، در اين صورت انجام آن ميسر خواهد بود.

دوم جهاد دفاعى است كه نيازى به احراز اذن امام (ع) ندارد و وجوب جهاد در اين صورت عينى مى‌باشد. [٢]

توسعه مباحث سياسى فقه

علامه حلى را بايد نخستين فقيه شيعى به شمار آورد كه مباحث جهاد را توسعه داده و فروع بسيارى بر محتواى كتب فقهى سلف خود افزوده و مسائل جديد مورد ابتلاى زمان

[١] . همان، ص ٤٠٦.

[٢] . همان.