پدر را چنين ديدم مطمئن شدم كه امشب درس تعطِیل است. از اين رو گفتم: به طلاب اعلام نماِیِید كه امشب درس تعطيل است، لحظاتى بعد كه وارد اتاق شدم ديدم پدرم طبق معمول آماده وضو گرفتن و رفتن به درس شده است، با تعجب پرسِیدم: براى چه وضو مِی‌گيريد؟ پدر فرمود: براى درس، عرض كردم شما با اين وضع مِی‌خواهيد درس بگوِیِید. ما به طلاب اعلام كرديم كه امشب درس تعطيل است.

اِیشان ناراحت شد و فرمود: بى‌خود گفتيد درس نيست، پاى من از كار افتاده فكر و زبان من كه از كار نيفتاده است. من تا آخرِین لحظه عمر درس مِی‌گويم ولو به مقدار يك كلمه، اين وظيفه من است كه معلومات خود را به ديگران بياموزم ولو يك فرع فقهى باشد يا يك مبناى اصولى، من بايد با درس‌دادن در هر حال حتِی در حال ضعف و بيمارى به طلاب در عمل بِیاموزم كه درس خواندن اهمِیت بسيارِی دارد و پيرى و جوانى و ضعيف و قوت مطرح نِیست.ايشان مكرر مِی‌فرمود: كسانى كه در درس شركت مِی‌كنند ولى جديت در تحصيل ندارند، كارشان دو اشكال دارد: يكى استفاده از سهم امام بدون مجوّز شرعى، ديگرى تلف كردن وقت و عمر خود. [١]

١٠. کِیفِیت بهره بردن از درس خارج

مرحوم آِیه الله شِیخ‌هاشم لارِیجانِی رحمه الله پدر آقاِی لارِیحانِی رئِیس مجلس، در باغِی در نجف اشرف مشغول مطالعه مِی‌شد. من هم گاهِی در مسِیر از آنجا عبور مِی‌کردم. روزِی از اِیشان درباره بهره‌بردارِی از درس خارج پرسِیدم. اِیشان دو توصِیه نمود:

توصِیه اول: شرکت در درس خارج نباِید به عنوان اشکال‌تراشِی بر استاد باشد ِیعنِی نباِید به عنوان مستشکل در درس استاد حاضر شوِی بلکه باِید به قصد فهم مطلب باشد و در مرحله اول تمام همّ و تلاش تو اِین باشد که کلام استاد را کاملاً بفهمِی سپس درصدد سؤال ِیا اشکال باشِی. زِیرا طبع قضِیه آن است که اگر صِرفاً به قصد اشکال تراشِی در درس حاضر شوِی توجّهِی به بِیان و توضِیح استاد و فهم مطالب ندارِی بلکه تمام توجّه و فکرت به اشکال تراشِی است.

[١] مردان علم در مِیدان عمل، سِید نعمت الله حسِینِی، ج ٣ ص: ١٠٦.