در حقانِیّت امام علِی! شك كند و عمل به احتياط نمايد! اين با تعليمات اسلام جور در نمِی‌آيد. جاهل يا تند مِی‌رود يا كُند يا فقط به ذكر و دعا و عبادت اكتفا مِی‌كند و جنبه سياسِی و اجتماعِی اسلام را ترك مِی‌کند يا به عكس به عبادات و جنبه‌هاِی معنوِی آن پشتِ پا مِی‌زند و فقط به ابعاد سياسِی و اقتصادِی و اجتماعِی اسلام مِی‌انديشد هر دو خطاست.

٥. سكوت، بهترين كيفر در مقابل احمق

روزى اميرمؤمنان على علِیه السلام متوجه شد شخصى در حال فحش‌دادن و ناسزاگوئى به قنبر غلام آن حضرت است. قنبر تصمِیم گرفت پاسخ آن مرد بى‌ادب را بدهد، حضرت به او فرمود: اى قنبر! آرام باش، خود را حفظ كن و دشمن خود را به حال خود رها ساز تا خوار و ذلِیل گردد و با سكوت خود، خداى مهربان را خوشنود و شيطان را خشمناك کن و فرد ناسزا گو را به كيفر خود واگذار کن.سپس فرمود: اى قنبر! بدان كه مؤمن به هِیچ چِیز به مثل صبر و بردبارى خداوند را خشنود نمِی‌کند. هِیچ عملِی مثل سكوت در مقابل جاهل شيطان را خشمگين نمِی‌کند. بهترين كيفر احمق، سكوت در مقابل گفتار بى‌خردانه او است.[١]

٦. منع از دوستِی با جاهل و ذکر فلسفه آن

امِیرمؤمنان علِیه السلام فرمود: از رفاقت با سه نفر اجتناب کنِید: اول: آدم بِی‌باک و هرزه. دوم: انسان احمق که خوب و بد را تشخِیص نمِی‌دهد. سوم: انسان دروغگو. سپس فلسفه هر سه مورد را ذکر نمود. فلسفه منع از دوستِی با احمق را چنِین ذکر نمود: زِیرا هرگز خوبى از او به تو نمِی‌رسد. هنگام مشكلات اميدى به خِیر او نيست اگر چه براِی حل آن تلاش كند ولى به‌واسطه حماقتش به تو ضرر مِی‌رساند مرگ او بهتر از زندگى او، سكوت او بهتر از سخن گفتنش، دورى از وى بهتر از نزديكى با او است. در رواِیت دِیگرِی فرمود: هيچ نصِیحتِی در فرد نادان اثر نمِی‌گذارد. (الجاهِلُ لا يَرتَدِعُ، و بالمَواعِظِ لا يَنتَفِعُ)[٢]

[١] الكنى و الالقاب، ج ٢، ص: ٢٩٤. نکته: كلام خداوند متعال موِیّد اِین گفتار است که مِی‌فرماِید: (اِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً) ِیعنِی با افراد نادان و بى‌خرد مجادله نکنِید و پاسخ کلام زشت آنها را با زشتِی ندهِید بلکه او را با گفتار نِیکو و سلام‌کردن رها سازيد.

[٢] برگرفته از کتاب داستانهاى بحارالانوار ج ٥، محمود ناصرى. درر الحم، شرح جمال خوانسارِی ج٢،ص: ٣٥.