· قال الله الحکِیم: (عِبَادُ الرَّحْمانِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً وَ إِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلاَماً)[١] بندگان خداىِ مهربان آنانِی هستند كه بر روى زمِین به تواضع و فروتنى راه مِی‌روند و در مقابل گفتار جاهلان با سلام مِی‌گذرند.

· رسول‌الله صلِّی الله علِیه و آله (مَا تَوَاضَعَ أَحَدٌ إِلَّا رَفَعَهُ اللَّهُ‌) هيچ‌كس براى رضاِی خدا تواضع نكرد مگر آنکه خداوند به او رفعت و بزرگى بخشِید.

در اِین شماره انتظار مِی‌رود که پاسخ سؤالات ذِیل واضح شده باشد:

· تواضع چِیست و چه نشانه‌هاِیِی دارد؟

· آِیا فرد مِی‌تواند لا اقل خود را از گنه‌کاران برتر بداند، چرا؟

· سفارش امام باقر علِیه السلام به محمد‌بن‌مسلم چه بود و او براِی دورِی از تکبّر چه کرد؟

· چرا اهل قرآن سزاوار‌تر به تواضع از دِیگران هستند؟

· عذرخواهِی امِیرمؤمنان علِی علِیه السلام از چه جهت نشانه تواضع بود؟

شرح كوتاه: تواضع از مادّه «وضع» به معنى فرو نهادن است، اِین تعبِیر در مورد زنان باردار که مولود خود را به دنِیا مِی‌آورند و به اصطلاح وضع حمل مِی‌کنند نِیز استفاده مِی‌شود. در مورد خسارت و زِیان در معامله هم تعبِیر به «وضِیعه» مِی‌شود. تواضع در اصطلاح به معناِی فرونهادن خود و شکستگِی و فروتنِی است[٢] فرد متواضع به جهت امور مادِی و معنوِی براِی خود هِیچ برترِی و امتِیازِی نسبت به دِیگران قائل نِیست و در اثر آن رفتار و گفتارش با دِیگران محترمانه است.

مرحوم فِیض کاشانِی مِی‌گوِید: اِین صفت اخلاقِی همانند دِیگر صفات اخلاقِی داراِی افراط و تفرِیط و حد وسط است. حدّ افراط در آن حالت تکبّر است. حدّ تفرِیط و زِیادِی‌روِی در آن پذِیرش ذلت و پستِی در غِیر مورد آن است و حد وسط آن تواضع به جا و به مورد است. خداوند به پِیامبر فرمود: پر و بال رحمتت را بر مؤمنان به تواضع بگستران.[٣]

[١] سوره فرقان، آِیه ١٣.

[٢] معراج السعاده، ص: ۲۷۹.

[٣] سوره شعراء، آِیه: ٢١٥. (وَ اخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ) الكافي،،ج ۲، ص: ۱۲۴.