يكى از ياران پيامبر صلِّی الله علِیه و آله به آن حضرت عرض كرد: من همِیشه در معامله دچار ضرر و زيان مِی‌شوم مكر و حيله خريدار يا فروشنده مانند جادوِیِی من را متضرر مِی‌كند. پيامبر فرمود: در هر معامله‌اى كه از فرِیب ِیا ضرر و زِیان ‌ترسِیدى، از طرف مقابل سه روز حق فسخ را شرط كن تا اگر متوجه ضرر شدِی بتوانى مال خود را پس بگيرى.

با اِین حال هنگام معامله صبور و بردبار باش «شتابزده و عجول عمل نکن» و بدان كه تأمّل و تفکر عمِیق در کارها از خدا است و عجله و شتابزدگى از شيطان است. تو مِی‌توانى در معاملات خود از سگ اين پند را بياموزى که در هنگام خوردن، غذاِی خود را خوب ارزِیابِی و استشمام مِی‌کند فورا آن را نمِی‌خورد بلكه اول بو مِی‌كند، بعد از قدرِی چرخِیدن به دور غذا و وارسِی، وقتى تشخيص داد که خوب و مناسب است مِی‌خورد. تو هم در کارها جوانب را خوب در نظر بگِیر و بدون تفکّر عمِیق انجام نده.[١]

٥. عقل و فهم، معِیار در انتخاب مدِیر لاِیق

پيامبر اکرم صلِّی الله علِیه و آله براى سركوبى گروهِی طغيانگر كه در اطراف مدينه و مكه آمده بودند، جمعى را به عنوان گروه ضربتى آماده نمود تا شبانه به طور مخفِیانه به سوى متجاوزين رفته و آنان را سركوب نمايند. پيامبر جوانى از طايفه هذيل را فرمانده لشکر قرار داد. شخص ظاهر بينى به رسول اكرم اعتراض كرد كه چرا يك جوان را فرمانده نموده‌اِید تا ما تسليم فرمان او شويم؟ سزاوار است پيرمردى را به عنوان فرمانده انتخاب كنيد. پيامبر صلِّی الله علِیه و آله فرمود: اگر چه او جوان است اما دلى قوى و عقلى صحيح دارد و من مِیزان عقل اين جوان را بارها آزموده‌ام. [٢]

٦. انواع تفكّر و علّت اختلاف آنها در فضِیلت

مقداد از ياران با وفاى امِیرمؤمنان على علِیه السلام بود، نزد مردِی از اصحاب رفت و از او شنيد که از قول پيامبر صلِّی الله علِیه و آله مِی‌گفت: فكر كردن يك ساعت بهتر از يك سال عبادت است. نزد ابن‌عباس

[١] روايتها و حكايتها، ص: ١٩٥، داستان‌هاى مثنوى ج ٢ ص: ١٢٥.

[٢] داستان‌هاى مثنوى، ج ٣ ص: ٦٤.