مردِی از امِیرمؤمنان على علِیه السلام پرسِید که مراد از تقوِی چِیست؟ حضرت فرمود: متّقِی کسِی است که اگر همه اعمال او را در مِیان طَبقِی بدون سرپوش بگذارند تا دِیگران اعمال او را ببِینند در آن عملِی نباشد که باعث شرمندگى وى گردد و لازم شود كه آن را پنهان بدارد. [١]

امام صادق علِیه السلام تقوِی را طور دِیگرِی معنِی نمود و فرمود: تقوِی ِیعنِی جاِیِی را که خداوند دستور داده حاضر شوِی، تو را غاِیب نبِیند و آنجا که تو را نهِی نموده، حاضر نباشِی. (أَنْ لَا يَفْقِدَكَ اللَّهُ حَيْثُ أَمَرَكَ وَ لَا يَرَاكَ حَيْثُ نَهَاكَ‌) ِیعنِی در وقت طاعت تو را حاضر و در مجلس معصِیت تو را غاِیب ببِیند. [٢]

١٤. اگر مردگان مجال صحبت داشتند!!

امِیرمؤمنان على علِیه السلام در برگشت از جنگ صفين همراه با اصحاب خود به قبرستان بيرون كوفه رسيد و در حالِی که اصحاب نظاره‌گر بودند به مردگان خطاب نمود و فرمود: اى ساكنين ديار وحشت و محل‌هاى بى كس و بى آب و علف، اى اهل قبور تاريك، اى ساكنين خاك، اى اهل غربت، اى بى‌كسان، اى اهل وحشت و ترس، شما پيشرو و جلودار ما بوديد. ما عاقبت به شما ملحق مِی‌شوِیم.

اگر درباره دنيا و تحوّلات آن از ما بپرسيد، مِی‌گويِیم: بعد از مردن شما خانه‌هايتان را دِیگران ساكن شدند، همسرانتان ازدواج كردند. اموال شما را تقسيم كردند، اين خبرى است كه نزد ما است، شما چه خبر داريد سپس رو به اصحاب خود كرد و فرمود: اگر به مردگان اجازه سخن گفتن داده مِی‌شد شما را خبر مِی‌دادند به اين كه بهترين زاد و توشه براِی سفر آخرت، تقوِی است. [٣]

امِیرمؤمنان علِیه السلام فرمود: تقوِی پِیشه کنِید همانند کسِی که باور دارد خدا صداِی او را مِی‌شنود و از پنهان او آگاه است.(اتَّقُوااللهَ الَّذِی اِنْ قُلتُم سَمِعَ وَ اِنَ اَضمَرتُمْ عَلِمَ)[٤]

[١] تفسِیر آسان: ج ١، ص: ٣٢.

[٢] وسائل الشيعة، ج‌١٥، ص: ٢٣٩‌.

[٣] اخلاق اسلامى در نهج البلاغه، آِیةالله مکارم شيرازى، جزء : ١ ص: ٣٣.

[٤] نهج البلاغة، سِید رضِی ص: ٤٤٣‌.