سلِیمان دِیلمِی به امام صادق علِیه السلام عرض کرد: فلانِی در عبادت و دِیندارِی چنِین و چنان است. از او در محضر امام تعرِیف کرد. امام صادق فرمود: عقلش چگونه است؟ عرض کرد: نمِی‌دانم. امام فرمود: (ان الثواب علِی قدر عقله) پاداش عمل به اندازه عقل و فهم است. آن گاه فرمود: مردِی از بنِی‌اسرائِیل در مکانِی بسِیار سر سبز و خرم و داراِی درختان بسِیار و چشمه‌هاِی گوارا خدا را پرستش مِی‌کرد.

فرشته‌اِی به خدا عرض کرد: پروردگارا! مقدار پاداش اِین بنده را به من نشان بده. خداوند ثواب مرد عابد را به فرشته نشان داد. پاداش آن مرد در نظر فرشته بسِیار اندک آمد. تعجب کرد که چرا با آن همه عبادت ثوابش کم است. خداوند فرمود: برو مدتِی با او همنشِین شو تا قضِیه براِیت روشن گردد. فرشته به‌صورت انسانِی نزد او آمد.

عابد از او پرسِید: تو کِیستِی؟ فرشته پاسخ داد: بنده عابدِی هستم، چون از عبادت تو در اِین مکان آگاه شدم، آمدم خدا را با هم پرستش کنِیم. فرشته آن روز را با عابد به سر برد. صبح که شد به عابد گفت: عجب جاِی خوش‌آب و هواِیِی دارِی؟ عابد گفت: آرِی! از هر لحاظ خوب است، ولِی ِیک عِیب دارد. اِی کاش خدا الاغِی داشت تا او را در اِینجا مِی‌چراندم تا اِین گِیاهان سرسبز و خرّم ضاِیع نمِی‌شد. فرشته پرسِید: مگر پروردگار تو الاغ دارد. عابد گفت: نه ندارد! اگر الاغ داشت که اِین علف‌ها تباه نمِی‌شد و بِی‌فاِیده از بِین نمِی‌رفت. خداوند به فرشته وحِی نمود من به اندازه عقل و معرفت او پاداش مِی‌دهم، از اِین جهت پاداشش اندک است. [١]

٨. چه كسى نادانتر از شرابخوار!

اسماعيل فرزند امام صادق علِیه السلام مقدارى پول داشت.خدمت پدر رسيد و عرض كرد: فلانى مِی‌خواهد به يمن برود. من هم مقدارى پول دارم، آيا صلاح مِی‌دانِید پولم را به او بدهم تا مقدارى جنس برايم خريدارى كند و از اين راه سودى ببرم؟ امام صادق فرمود: پسرم! مگر نمِی‌دانِی او شراب‌خوار است؟ اسماعيل گفت: مردم اين‌گونه مِی‌گويند. از كجا معلوم كه راست باشد؟ امام فرمود: اين كار را نكن و پول‌هايت را به هِیچ عنوان به او نده. اسماعيل گفته پدر را ناديده

[١] بحار الأنوار، ط دارالاحِیاء التراث، علامة مجلسِی ج ١، ص: ٨٤.