حضرت آدم علِیه السلام يقين داشت كه خداوند او را از نزديك‌شدن به درخت گندم منع نموده است، اما شيطان وقتى خواست او را گمراه كند به وى گفت: آن درخت «شجره خلد» است و اگر از آن بخورى هميشه در بهشت جاوِیدان خواهِی ماند و براى آن كه آدم و حوا را مطمئن کند، قسم ياد كرد و گفت: من خيرخواه شما هستم.

افراد گمراه وقتى مى‌خواهند كسى را از راه صحِیح منحرف نمايند اول با وسوسه يقينش را متزلزل مِی‌كنند و بعد از اِین که گرفتار شك و ترديد شد او را دعوت به باطل مِی‌کنند. شِیطان با اين وسوسه يقين آدم علِیه السلام را متزلزل کرد و دچار ترديد کرد تا از ميوه ممنوعه بخورد و از بهشت خارج شود. امام على علِیه السلام عمل حضرت آدم علِیه السلام را چنِین تحلِیل نمود: حضرت آدم يقين خود را با شك معامله كرد.(فَبَاعَ الْيَقِينَ بِشَكِّهِ وَ الْعَزِيمَه) و در تصميم خود سستى ورزِید و شادى را با ترس عوض كرد و در اثر اِین سهل‌انگارِی پشيمان شد. البته خداوند بعد از آن درهاِی توبه را بر روِی او گشود.[١]

٣. عاقبت‌انديشى در کارها قبل از اقدام کردن

شخصى خدمت رسول اكرم صلِّی الله علِیه و آله رسِید و عرض كرد: يا رسول‌الله، من را موعظه فرماييد. حضرت فرمود: اگر بگويم عمل مِی‌کنِی؟ مرد گفت: بله يا رسول‌الله. حضرت براِی بار دوم و بلکه براِی باز سوم اِین جمله را تكرار نمود که براستى اگر بگويم آن را به كار مِی‌بندى؟ مرد گفت: بله يا رسول‌الله. بعد از اِین كه حضرت رسول سه بار از او اقرار گرفت و آماده‌اش كرد، فرمود: هرگاه تصمِیم گرفتى كارى را انجام دهى، قبل از انجام آن به عاقبت کار خود خوب بِیندِیش. اگر عاقبت آن، رشد و هداِیت بود، انجام بده و اگر عاقبت آن ضلالت و گمراهِی بود از انجام آن دست بکش و رهاِیش کن. عاقبت‌انديش باش. مراقب باش دست به كارى نزني كه بعدا پشيمانى شوِی. [٢]

[١] نهج البلاغة، سِید رضِی، ص: ١٠‌.

[٢] (إِذَا أَنْتَ هَمَمْتَ بِأَمْر فَتَدَبَّرْ عَاقِبَتَهُ فَإِنْ يَكُ رُشْداً فَامْضِهِ وَ إِنْ يَكُ غَيّاً فَانْتَهِ عَنْهُ)اصول کافِی، ج ۸، ص: ۱۵۰.