در اسلام با اِین که از پِی‌جوِیِی در امور پنهانِی دِیگران نهِی شده ولِی اسلام به عنوان دِین کامل جوانب مختلف مسأله را مورد عناِیت قرار داده و در چند مورد تجسّس را جاِیز شمرده است مثل: تحقِیق درباره همسر قبل از ازدواج، تحقِیق براِی آگاهِی از نقشه‌ها و تحرّکات دشمن، تحقِیق از همساِیه قبل از سکونت در خانه. از اِین امور تعبِیر به تحسّس مِی‌شود. فرق بِین تجسّس و تحسّس آن است که تجسّس جنبه منفِی دارد ولِی تحسّس جنبه مثبت.[١]حضرت ِیعقوب علِیه السلامبه فرزندان خود فرمود: بروِید و از ِیوسف و برادرش تححّس کنِید. (ِیا بَنِِیَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ ِیُوسُفَ وَ أخِیهِ)[٢]

١. تحقِیق نسبت به تحرّکات و نقشه‌هاِی دشمن

قبل از شروع جنگ بدر، گروهِی از مسلمانان از جمله: زبِیر عوّام و سعد ابِی‌وقّاص به فرماندهِی امِیرمؤمنان علِی علِیه السلام کنار آب بدر رفتند تا اطلاعات بِیشترِی از وضعِیت دشمن به دست آورند. اِین نقطه به طور معمول، مرکز تجمع و دست‌به‌دست گشتن اطلاعات بود. آنان در اطراف آب شترِی را به همراه دو غلام که متعلّق به قرِیش بود دِیدند. هر دو را دستگِیر کردند و به محضر پِیامبر اکرم صلِّی الله علِیه و آله آوردند. پس از بازجوِیِی معلوم شد که آن دو نفر مأمور بودند که آب را به قرِیش برسانند. پِیامبر از آن‌ها پرسِید: قرِیش کجا هستند. آنان گفتند: پشت کوه مستقر ّشده‌اند.

سپس از تعداد آن‌ها پرسِید. آنان گفتند: به طور دقِیق نمِی‌دانِیم. حضرت فرمود: براِی خورد و خوراک خود معمولاً چند شتر مِی‌کشند؟اِین سؤال براِی آن بود که تعداد آنان به‌صورت تقرِیبِی شناساِیِی شود. آنان گفتند: برخِی روزها ده شتر و برخِی روزها نه شتر. حضرت فرمود: تعداد آن‌ها بِین نهصد تا هزار نفر است. سپس از اسامِی فرمانده‌ها پرسِید. آنان گفتند: عتبه‌بن‌ربِیعه، شِیبه‌بن‌ربِیعه، ابوالبخترِی‌بن‌هشام، ابوجهل‌بن‌هشام، حکم‌بن‌حزام و امِیّه‌بن‌خلف...در اِین هنگام، رسول اکرم صلِّی الله علِیه و آله رو به اصحاب کرد و فرمود: شهر مکّه جگر پاره‌هاِی خود را بِیرون رِیخته است. سپس دستور داد اِین دو نفر را زندانِی کردند تا تحقِیقات ادامه ِیابد. [٣]

[١] المِیزان فِی تفسِیر القرآن، طباطبائِی، محمدحسِین، دارالکتب الإسلامِیه، ج۱۸، ص:۳۵۲.

[٢] سوره ِیوسف،آِیه ۸۷.

[٣] تارِیخ ابن‌هشام، ج ٢، ص: ٤٤٩، طبرِی، ج٢ ص ١٤٢، بلخِی، ج ٤، ص ١٨٧، ابن‌کثِیر، ١٤٠٨ج ٣، ص ٣٢٤.