هفت دريا به آن مدد برساند، كلمات الهى به پايان نرسد ...»[١] اين درياها كدامند و كجايند؟ (١) ٥. و در باره گفته خدا: وَ فِيها ما تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَ تَلَذُّ الْأَعْيُنُ‌- و در آنجا هر چه دلها خواهد و ديدگان بپسندد، هست ...»[٢] دل آدم ٧ خواست گندم بخورد و آن را خورد و خورانيد (به مصداق) [و در آن است هر چه دلها خواهد]، پس چگونه كيفر داده شد؟ (٢) ٦. و در باره گفته او: أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْراناً وَ إِناثاً- يا به آنان هم پسر و هم دختر دهد»[٣] (چگونه است كه) خداوند به بندگانش مردان را تزويج مى‌كند آنگاه گروهى را كه چنين كردند كيفر كند؟ (٣) ٧. و در باره گواهى يك زن كه به تنهايى جائز است با اينكه خداوند گفته است: وَ أَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْ‌- گواه گيريد دو مرد عادل از خود را»[٤] (٤) ٨. و در باره خنثى و گفته على ٧ كه: به نشانه اندام پيشابش ارث مى‌برد، چه كسى اندام پيشاب او را معاينه مى‌كند؟ با اينكه چه بسا ممكن است زن بوده باشد و مردان به او نگريسته و معاينه‌اش كرده باشند يا چه بسا مرد بوده باشد و زنان به او نگريسته‌اند و اين عمل خلاف نيست؟ و گواهى خود او نيز كه جلب منفعتى برايش مى‌كند (در حق خودش) پذيرفته نيايد؟ (٥) ٩. و از مردى (گله‌دار) كه بر سر رمه گوسفندى آمده ديده است چوپان با گوسفندى نزديكى مى‌كند و چون چشمش به صاحب رمه افتاده رهايش كرده و گوسفند به ميان رمه رفته.

و اين رمه چگونه ذبح مى‌شود؟ و آيا خوردنش جايز است يا نه؟ (٦) ١٠. و از نماز صبح كه چگونه خواندن (حمد و سوره) در آن بايد به صداى بلند باشد در صورتى كه از نمازهاى روز است و نمازهاى شب بايد بلند خوانده شود؟ (٧) ١١. و از گفته على ٧ به ابن جرموز (قاتل زبير) كه فرمود: كشنده ابن صفيّه‌[٥] را به دوزخ مژده ده، و او با آنكه امام بود (در همان بصره) او را نكشت؟ (٨) ١٢. و به من بگو چگونه على ٧ (در جنگ) صفّين دشمنان را كشت و فرمود در حال حمله و گريز ايشان را بكشند و مجروحان را نيز تمام كش (و اجهاز) كنند در صورتى كه در جنگ جمل حكمش اين بود كه گريخته را نكشند و مجروح را تمام‌كش نكنند و چنان امرى نداده بلكه گفته بود: هر كه به خانه خود رود در امان است و هر كه سلاحش را بيفكند نيز در امان چرا چنين كرد؟ اگر حكم اوّل درست باشد پس حكم دوّم نادرست است.

(٩) ١٣. و به من بگو، آيا مردى را كه خود اقرار به آميختن با همجنس كرده، حدّ مى‌زنند يا حدّ از او ساقط است؟[٦]

[١] لقمان، ٢٧

[٢] الزخرف، ٧١

[٣] الشورى، ٤٩

[٤] الطلاق، ٢

[٥] ابن صفيّه، زبير بن عوام، صحابى معروف است كه ابن جرموز او را در جنگ جمل بكشت و داستانش مشهور و در تاريخها مسطور است.( امّا ابن جرموز كه قاتل زبير بود بعد خود جزو خوارج شد و از اين رو امير مؤمنان ٧ او را دوزخى خوانده بود.- م.

[٦] رك: به پابرگ ص ٤٦٦ در شرح حال يحيى بن اكثم، و فيه تأمّل.