و اگر در حرم باشد، برّه و بهاى جوجه‌[١] بر اوست ولى اگر آن شكار وحشى باشد؛ در مورد گورخر، گاوى است و اگر شتر مرغ باشد، شترى كفّاره آن است‌[٢] و اگر نتواند شصت بينوا را غذا دهد، و اگر اين را هم نتواند هجده روز روزه بدارد. و اگر گاوى باشد، گاوى بر اوست و اگر نتواند، سى بينوا را غذا دهد و اگر نتواند نه روز روزه بدارد. و اگر آهويى باشد گوسفندى بر اوست و اگر نتواند، ده بينوا را غذا دهد و اگر نتواند سه روز روزه بدارد. اگر در حرم شكارش كرده است كفاره‌اش (در هر مورد) دو چندان است «و بايد آن را به كعبه برساند و قربانى كند» و حقّ واجب آن است كه اگر در (احرام) حجّ باشد در منى، بدان جا كه مردم قربانى كنند كفّاره را بكشد. اگر در (احرام) عمره باشد در مكه در پناه كعبه بكشد و به اندازه بهايش (نيز) صدقه بدهد تا دو چندان باشد. و همچنين اگر خرگوشى يا روباهى شكار كند گوسفندى بر اوست و به اندازه بهاى گوسفند نيز صدقه دارد. اگر كبوترى از كبوتران حرم را بكشد يك درهم صدقه دهد و يك درهم نيز براى كبوتران حرم دانه ريزد.[٣] و اگر جوجه كبوتر باشد نيم درهم و اگر تخم باشد يك چهارم درهم. و هر خلافى كه احرام بسته ناخودآگاه و به خطا مرتكب شود كفّاره ندارد جز شكار كه كفّاره دارد آگاهانه باشد يا ناآگاهانه، خطا باشد يا به عمد و هر خلافى كه برده كند كفّاره‌اش بر صاحب برده باشد همان گونه كه صاحبش كفّاره خلاف خود را بايد بدهد. و هر خلافى كه از خردسال سرزند كفّاره‌اى ندارد. و اگر بار دوّم شكار او باشد خدا از او انتقام مى‌كشد (و به كفّاره رفع گناه نشود). اگر احرام بسته شكار را نشان دهد و ديگرى آن را بكشد كفّاره بر اوست. و آن كس كه اصرار (بر شكار مكرّر) دارد پس از (پرداخت) كفّاره (در دنيا)، در آخرت نيز عذاب دارد. و اگر پشيمان و توبه‌كار است پس از (پرداخت) كفّاره (در دنيا) عذابى در آخرت ندارد. اگر شبانه به خطا از آشيانه‌هايشان‌[٤] شكار كرده كفّاره‌اى بر او نيست مگر آنكه آهنگ شكار داشته، و اگر به عمد شكار كند چه شب باشد و چه روز كفّاره بر اوست و آن كه براى حج احرام بسته بايد كفّاره را در مكّه‌[٥] قربانى كند.

(١) (راوى) گويد: مأمون دستور دارد كه اين بيانات را از گفته (حضرت) ابى جعفر ٧ بنويسند.

آنگاه روى به خانواده خود كه اين همسرى را ناروا شمرده بودند كرد و گفت: آيا در ميان شما كسى بود كه چنين پاسخى گويد؟ گفتند: نه به خدا، و قاضى هم (نمى‌توانست)، پس گفتند: اى امير مؤمنان تو از ما

[١] در التفسير به جاى« فعليه الحمل و قيمة الفرخ» آمده است‌[ فعليه الحمل و قيمته- پس( كفاره) گوسفند بر اوست و بهاى آن‌]

[٢] در التفسير آمده است‌[ فعليه في الحمار الوحش بدنه و كذلك في النعامة- در مورد گورخر بر اوست گاوى و همچنين در مورد شتر مرغ‌]

[٣] در التفسير آمده است‌[ .. او درهم- يا يك درهم‌]

[٤] در التفسير[ في وكرها- در آشيانه‌اش‌] آمده است.

[٥] در متن« مكّه» است كه با آنچه پيشتر در مورد قربانى در« منى»( ١٣ سطر بالاتر) آمده تفاوت دارد.- م.