عاليترين و شريف‌ترين مراتب قرب بپروردگار است چنانچه از كلمات مفسرين در تفسير آيه شريفه‌ كَلَّا إِنَّ كِتابَ الْأَبْرارِ لَفِي عِلِّيِّينَ‌ استفاده مى‌شود. و سجين در مقابل عليين، پست‌ترين مراتب و دورترين درجات از خداوند متعال است.

و اما راجع ببحث كلى اخبار طينت و شبهه جبر، در آخر اين باب توضيحى بيان ميكنيم. آنچه بطور اختصار در اينجا ميتوان گفت اينست كه: چون خداى تعالى پيش از آفرينش مخلوق ميدانست كه كدام يك آنها براه ايمان و كداميك براه كفر ميروند، ارواحى را كه ميدانست مؤمن ميشوند بآنها كيفيت عليين بخشيد و دسته ديگر را كيفيت سجين داد و بابدانشان ملحق ساخت، تا رعايت مناسبت و سنخيت را نموده باشد، و اين عمل خداى تعالى هيچ گونه دخالت و تأثيرى در انتخاب ايمان و كفر آنها ندارد، و همچنين آميختگى و امتزاجى كه ميان دو طينت مقرر داشت، هيچ گونه ارتباط و سببيتى در انتخاب گناه و ثواب ندارد، ولى ظهور كلمه من هذا و من هاهنا مخالف اين تفسير است. مرحوم مجلسى گويد: اين دو كلمه بر عليت مجازيه حمل مى‌شود.

مترجم گويد:

اگر چه براى حل اخبار طينت توجيهى بهتر از اين بنظر نميرسد، ولى اين حمل نيز دور از تكلف و تعسف نيست و با ظهور لفظ منافات و مخالفت دارد. و اللَّه يعلم حقايق تلك الاسرار.

٢-

امام صادق عليه السلام فرمود: همانا خداى عز و جل مؤمن را از طينت بهشتى آفريد و كافر را از طينت دوزخى.

و فرمود: چون خداى عز و جل نسبت به بنده‌ئى خيرى خواهد، روح و پيكرش را پاك سازد (هدايت و الطافش را شامل حال او نمايد)، از اين رو هر خيرى شنود، آن را بشناسد و بفهمد و هر بد و زشتى شنود، آن را زشت بيند.

و شنيدم كه ميفرمود: طينتها بر سه گونه‌اند:

(١) طينت پيغمبران، و مؤمن هم از اين طينت است، جز اينكه پيغمبران از خالص و برگزيده آن طينتند و ايشان اصل باشند و فضيلتشان بجاى خود محفوظ است، و مؤمنين فرع باشند و از گل ثابت و چسبيده (گويا اشاره دارد كه طينت مؤمن بطينت پيغمبران چسبيده است، اگر چه از فضاله آن طينت است) از اين رو خداى عز و جل ميان پيغمبران و پيروانشان جدائى نيندازد.