یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١١ - یادداشتهای فلسفه تاریخ و نقدی بر کتاب « فلسفه علوم » علی اکبر ترابی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٤١٠

توجیه نظریه قهرمان

مضافاً سخن اصلی شما تنها نفی تأثیر اراده قهرمان نیست و تنها نفی اراده انسانها ولو تودهها نیست، یعنی نظر شما صرفاً به اصالت اجتماع به مفهوم دورکیمی نیست؛ شما از جنبه این امر اصیل که نامش اجتماع یا نهادهای اجتماعی یا سازمانهای اجتماعی است، تنها یک چیز را اصل میشمارید و آن ابزار تولید و روابط تولیدی ناشی از مرحله تکاملی آن است. لهذا در ص ٢١٠ میگوید:

ماتریالیستهای قرن هجدهم فرانسه که از اعمال منطق جدلی (دیالکتیک) به پدیدههای اجتماعی و امور و جریانات تاریخی عاجز بودند، ناگزیر توجیهات و تفسیرات خود را تنها در مورد پدیدههای طبیعی محدود و محصور میساختند، چنانکه ماتریالیستهای مزبور با اینکه معترف به این اصل بودند که افکار و عقاید مردم محصول عمل و نتیجه شرایط زندگانی و تأثیر محیط اجتماعی است، همین که میخواستند تغییرات اجتماعی را توجیه و تفسیر کنند به اشتباه میرفتند، چنانکه مثلًا تحولات و تغییرات را نتیجه تربیت، تعلیم فرهنگ و تغییرعقاید میدانستند، و بعضاً عدهای از آنان از این عقیده جانبداری میکردند که: تنها ایده است که بر جهان حکومت میکند.

٣. ص ٢١١:

نظریه نژاد

گذشته از مورخینی که غافل از قوانین تحول و تکامل اجتماعی بر اساس اقتصاد جامعه، تاریخ را ساخته و پرداخته قهرمانان میدانستند، مورخین ایده آلیستی از نوع دیگر را نیز میتوان نام برد که تاریخ را مثلًا محصول عمل و ساخته «یک نژاد» (مثلًا نژاد ژرمن) قلمداد میکنند.