یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٠٨ - یادداشت جامعه شناسی - « فلسفه علوم » دکتر ترابی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٤٠٧

میشود از شمول (کذا) به قوانین ثابت دور محسوب میگردد به حدی که ممکن است این قطعیت به صورت تقریبی بودن خودنمایی کند.

بعد از بحث خوبی در علت عدم قطعیت علوم پیچیدهتر- مراجعه شود- میگوید:

در زمینه علوم اجتماعی نیز همین موانع و دشواریها دیده میشوند، یعنی در اینجا نیز با در نظر گرفتن این که سرو کار محقق جامعه شناس با موجودات زنده یعنی انسانها و بویژه با انسانهای اجتماعی است، هر گونه مطالعه و آزمایشی مستلزم کمال دقت و اهمیت [است] و حصول قوانین و کشف و برقراری آنها با دشواریهای زیاد همراه است ... خاصیت بارز قوانین جامعه شناسی همان مقید بودن به زمان و مکان است.

اشکال بر سوسیالیسم علمی از نظر عدم قطعیت قوانین جامعه شناسی

این مطلب صحیح است، اما تکلیف سوسیالسیمِ به اصطلاح علمی چه میشود که با قاطعیت، مراحل تاریخ را قابل پیش بینی میداند. علت خلاف در آمدن پیش بینیهای مارکس هم همین است.

بیان بالا به اضافه قسمتهایی که نقل شد، بیان خوبی است در رد نظریه سوسیالیسم علمی.

نقش ثروت

٢٠. ص ٢٩٧ نظریه «ثروت و راحت، تباهی حکومتها را بار میآورد» را رد میکند

نظریه تکرار تاریخ

و در همان صفحه و صفحه بعد راجع به نظریه «تکرار تاریخ» یا «ادوار تاریخ» نقل و نقد میکند و مدعی است که ابن خلدون نیز طرفدار این نظریه بوده است.