یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٢٢ - تکامل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٣٢١

باشند و بس، بلکه ربط و نسبت آنها نسبتی است اجتماعی به وضعی که هر جزئی یا بهتر بگوییم هر عضوی در هیئت جامعه بنا بر جا و مکان خود عامل است و به آن وحدت به نحوی خدمت میکند.

٦. ما تکامل را تنها از نظر خروج شیء از قوه به فعل در نظر میگیریم که کمال اولی است، نه از نظر افزایش کمّی و یا تکیفات و یا به صورت «دستگاه» درآمدن که هدف واحد داشته باشد.

٧. در معنا و حقیقت قانون تکامل، زمان گنجانیده شده است.

٨. عطف به نمره ٥، در تکامل، تجانس و تشابه بین اجزاء شیء موجود نیست، بلکه هر عضوی کیفیت و ساختمانی دارد برخلاف تکاملهای مجاری [١] طبیعی. (هوشیار، ص ١٧)

٩. رجوع شود به صفحه ١٨ [مقاله] هوشیار راجع به لامارکیسم و داروینیسم و انتقاد آنها.

١٠. موضوع ختنه کلیمیان و مسلمانان و موضوع قطع ٢٢ نسل موش دلیل بر رد نظریه تکامل انواع با مقدمات داروین میشود ولی با مقدمه ما که میگوییم احتیاج و هدفی بودن قوه حیات دخیل است، این نقض باطل است لکن اشکال در عمل مسلمین باقی میماند.

١١. باید به عقیده مادی هربارت اسپنسر کاملًا اشاره و مراجعه شود با توجه به جوابهای ص ٢٦- ٢٧ هوشیار، و رجوع شود به کتاب تکامل خلاق برگسون و یا لااقل به احوال برگسون در سیر حکمت و یا به اندیشههای برگسون.

١٢. این مطلب خود رمز بزرگی است از جهان که از موجودی نسبتاً بسیط و دستگاهی کوچک که از نظر ترکیبات شیمیاوی چندان مهم نیست موجودی پدید میآید که متوالیاً متنوع میگردد. پس اساس این تنوعات در ماده اول نیست و قانون علیت از این جهت برای بیان تکامل نارساست. تکامل احتیاج دارد به تدبیر مافوقی و به یک عشقی در ماده نسبت به صورت که شیخ هم حتی نتوانسته است