یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩ - جمهوری اسلامی - رادیو تلویزیون پاسخ سؤال سوم ( ماهیت انقلاب ایران )

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٢٨

مسئله از خود باختگی و استسباع

اصطلاحی هست که فیلسوفان آن را استسباع مینامند. بعضی حیوانات کوچک در مقابل درندگان که قرار میگیرند، بالخصوص اگر چشم در چشم درنده بیندازند دچار استسباع میشوند. میگویند خرگوش در مقابل شیر اینچنین است، خصلت فرار و دفاع را از دست میدهد، بلکه اراده را از دست میدهد، نمیتواند تصمیم بگیرد به فرار، بر عکس ارادهاش تسخیر و تسلیم میشود و به دنبال شکارچی خود روانه میشود، ارادهاش در اراده او مستهلک میشود.

افراد و ملتها در مقابل فرد یا ملت دیگر گاهی اینچنین از خود باخته و مستسبَع میشوند. ملت ما مستسبع غربیها و قسمتی شرقیها به اصطلاح سیاسیاش شده بود، چشم در چشم بیگانه، از خود بیخود و از خود بیگانه شده بود، با زبان حال فریاد میکرد بیا مرا بچاپ، منابع مرا ببر، اخلاق و آداب مرا بگیر، مرا عوض کن، مرا به شکل خود و خلق و خوی خود بارآور، هرچه من دارم تا تو مهر تأیید نزنی بیاعتبار است.

اما پاسخ سؤال دوم راجع به دموکراسی. اصرار امام درباره حذف کلمه دموکراتیک سه دلیل میتواند داشته باشد:

اول اینکه در مفهوم «اسلامی» دموکراسی به معنی آزادی و حقوق فردی انسان وجود دارد، دیگر اضافه کردن کلمه دموکراتیک حشو و زاید است. ممکن است فوراً آزادیهایی که به مردم داده میشود چنین تعبیر شود که به دلیل دموکراتیک بودن است نه به دلیل اسلامی بودن. ما میخواهیم جهان بداند که آزادیها و حقوق فردی به موجب اسلامی بودن رژیم است و نه چیز دیگر.

ثانیاً مفهوم آزادی و حقوق فردی در اسلام با آنچه در غرب آزادی و حقوق نامیده میشود از نظر منشأ و کیفیت متفاوت است. از نظر غرب ریشه آزادی انسان میل او و اراده و خواسته است؛ انسان به دلیل اینکه دارای میل و خواست و اراده است- بدون تفکیک میان