یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٦ - اجتهاد

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٢٢٥

موالیها ان اجعل ولائها لهم اذا اعتقتها، فجاء النبی صلی الله علیه و آله فقال: الولاء لمن اعتق، فأجاز البیع و افسد الشرط. فأتیت ابن شبرمة فقلت: ان صاحبیک خالفاک فی البیع. فقال: لا ادری ما قالا، حدثنی مسعر بن (عن خ) محارب بن زیاد عن جابر بن عبد اللَّه قال: ابتاع النبی منّی بعیراً بمکة، فلما نقدنی الثمن شرطت علیه ان یحملنی علی ظهره الی المدینة فأجاز النبی البیع و الشرط.

دلیلنا ما روی عن النبی صلی الله علیه و آله انه قال: المؤمنون عند شروطهم و هذا عام فی کل شرط الّا ما اخرجه الدلیل من شرط یخالف الکتاب و السنة.

در باب اجتهاد ما مکرر گفتهایم که حقیقت اجتهاد، بحث در مسائل جدید و موضوعات جدید است. البته اجتهاد در موضوعات قدیم اگر توأم با بهتر استنباط کردن باشد نیز خوب است، اما وضعی که امروز هست یک جریان تشریفاتی بیش نیست.

یکی از موضوعات بسیار مهم و جدید که ابتدائاً گمان میرود یک موضوع قدیمی است سرمایه داری جدید است [١]. سرمایه داری جدید بر اساس استخدام نیروی کارگر است. خریداری نیروی کار به مفهوم اعم آن داخل باب اجاره است و از معاملات ساده است، ولی به مفهوم جدیدش که عبارت است از خریداری نیروی کارگر برای فروش محصول آن و به دست آوردن سود از این معامله، یک پدیده نو و از مختصات تکنیک جدید است. در اینجاست که از طرف سوسیالیستها برهانی اقامه شده مبنی بر اینکه این گونه خرید و

---

[١] همان طوری که این اشکال و بحث در سرمایه داری جدید هست و استخدام سرمایه داری با اجارههای ساده متفاوت است، در تجارت جدید که از اذناب سرمایه داری است و به قول حضرات شرکت در ارزش اضافی است نیز این بحث هست. تجارت جدید با تجارت ساده در اقتصادهای قدیم که تاجر فقط واسطه مبادله بین تولیدکنندگان و مصرف کنندگان است، متفاوت است (رجوع شود به ورقههای اقتصاد و اصول اقتصاد نوشین، ص ١٠٢).