یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٤٢ - فلسفه تاریخ در قرآن - عهدها و دوره ها

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٥٤١

معنویت، ولایت، سیر و صعود الی اللَّه ختم نمیشود، وضع قانون ختم میشود. هنگامی که تکامل جنبه عمودی یافت، نیاز به اجتهاد و تفریع فروع بر اصول پیش میآید که جانشین سیر تکاملی افقی شرایع میشود. آنوقت اجتهاد است که یک مسیر تکاملی را طی میکند.

ما در مقاله «ختم نبوت» ثابت کردهایم که سیر تکاملی به نحو دوم بوده است، ولی البته این هم به دو گونه قابل تفسیر است: یکی به این نحو که سیر قبلی، هم افقی بوده و هم عمودی و رسیده به مرحلهای که یکباره عمودی شده و از جنبه افقی پایان یافته است و جاوید شده است، و یا از نوع به اصطلاح تبدل کمیت به کیفیت بوده است.

ط. نقش انبیا تنها وضع و ارائه قانون نبوده است، ایستادگی برای اجرای قانون به شکلهای مختلف هم بوده است، ایستادگی به معنی پافشاری در دعوت و تحمل محرومیتها و زجرها و محنتها و به معنی قیام و تشکیل گروه. این نکته را آیه ٢٥ سوره حدید به خوبی بیان میکند که بعد از جمله و انزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط میفرماید: و انزلنا الحدید فیه بأس شدید و منافع للناس، که برای آهن و سلاح آهنین رسالتی الهی قائل میشود در ردیف رسالت کتاب و لهذا با تعبیر «انزلنا» بیان کرده است، یعنی این استفاده یک استفاده فرعی و تصادفی نیست.

بعلاوه آیه ٢٥ سوره حدید مردم را نیز در رسالت اجرای پیام الهی شریک میسازد که میفرماید: و لیعلم اللَّه من ینصره و رسله بالغیب و البته بدیهی است که کلمه نصرت جنبه استعطافی دارد، نوعی ابراز صمیمیت خالق است با خلق و لهذا بعد میفرماید: ان اللَّه قوی عزیز که رفع توهمات بشود.

در قرآن سخن از جند اللَّه، حزب اللَّه و این که حزب اللَّه هم الغالبون آمده است که دلالت بر شرکت گروهی از مردم در اجرای پیام پیغمبرانه میکند: و لقد سبقت کلمتنا لعبادنا المرسلین. انهم لهم المنصورون. و ان جندنا لهم الغالبون. (صافّات/ ١٧١- ١٧٣)