یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٤٠ - فلسفه تاریخ در قرآن - عهدها و دوره ها

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٥٣٩

معنی تفاوت افراد است اگر توأم با حس استخدام و استثمار و افزون طلبی نمیبود، نظر به این که حس تعاون و اجتماع و همکاری- ولو به حکم اجبار و اضطرار- در افراد انسان بود، منجر به تنازع و تجاوز و ربودن حقوق یکدیگر- که منجر به اختلال اجتماع هم میشود- نمیشد، بلکه قوی و ممتاز در مدار خود و ضعیف و عادی در مدار خود حرکت میکرد، ولی حس استخدام موجب شد که تنازع برخیزد و تجاوز صورت گیرد.

در این عهد است که عامل وحی ضرورت پیدا میکند، و حقیقت وحی به تعبیر قرآن بیداری و برانگیختگی است. شرایع و قوانین از افقی مافوق افقی که منجر به تنازع شده است طلوع میکند برای رفع اختلاف (به تعبیر آیه ٢١٣ سوره بقره) و برای اینکه مردم قیام به قسط نمایند (به تعبیر آیه ٢٥ سوره حدید). این عهدی است که منجر به ظهور نوح میشود.

ج. با نزول اولین شریعت و اولین کتاب که مطابق آیه ١٣ سوره شوری شریعت و کتاب نوح بوده است، دوره سومی آغاز میشود که عهد وحدت است ولی وحدت بر اساس قانون و شریعت، نه به علت بساطت زندگی و حکومت عواطف آنچنان که عهد وحدت اولیه بوده است. آیه ١٩ سوره یونس که میفرماید: و ما کان الناس الّا امة واحدة فاختلفوا ... این عهد را بیان میکند.

د. عهد اختلاف ثانوی، یعنی- به تعبیر قرآن- عهد تفرق و فرقه فرقه شدن به حسب عقاید و مذاهب و ادیان یا عهد اختلاف نامطلوب، یعنی اختلاف ناشی از تبعیت هوا و هوس، اختلاف انحطاطآور و مانع تکامل.

ه. عهدهای متناوب وحدت، اختلاف، تفرق. عهد وحدت یعنی عهدی که از یک طرف رفع اختلافات و تنازعهای ناشی از تضاد منافع را میکرده است و از طرفی تفرقهها را مبدل به اتحاد میکرده است. به عبارت دیگر عهدی که از یک طرف ضوضاء و هرج و مرج را از میان میبرده و انضباط و احترام به حقوق و احترام به انسان و