یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٣٨ - فلسفه تاریخ در قرآن - عهدها و دوره ها

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٥٣٧

نظر ماتریالیسم فقط میزان نیرو مؤثر است و از نظر الهی، طبیعت ذاتی اجتماع و تأییدات الهی نیز.

د. پس چرا دیگران با تکیه صرف بر عمل و جهت یابی علمی خود، از خیر و صلح و برکت (بهشت کمونیسم) و آزادی برخوردارند؟ جواب: کدام بهشت؟

بحث عالی است

ه. دیگران در اثر تفسیر صحیح تاریخ، نقش خودشان را تشخیص میدهند، مثلًا طبقه کارگر یا دهقان یا روشنفکر. جواب این است که تشخیص نقش در این که اگر چنین کنم چنان میشود، یک مطلب است که در این جهت استعمار و طبقه دزدان هم شریکند، ولی تشخیص نقش در این که چه باید بکنم، مطلب دیگری است و معیار دیگری دارد.

و. دیگران در پرتو فلسفه تاریخ، آینده را پیش بینی میکنند، حتی مقدار انتظار را بیان میکنند که در این مرحله چقدر باید انتظار داشت و در مرحله دیگر چقدر، ما چطور؟ جواب این است که اولًا فلسفه تاریخ یک طرح کلی است و طرح کلی بدون شناخت و مطالعه مورد، کافی نیست (مثال قابله و مثال طبیب) و ثانیاً دیگران با فلسفه تاریخ دیگر و جامعه شناسی دیگر مگر پیش بینی نمیکنند؟

(انگلستان و استعمار)، ثالثاً مگر پیش بینیهای مارکس غلط از آب در نیامد؟

فلسفه تاریخ در قرآن - عهدها و دوره ها

١. عطف به ورقههای فلسفه دین در قرآن از آیه ٢١٣ سوره بقره:

کان الناس امة واحدة فبعث اللَّه النبیین مبشرین و منذرین به ضمیمه آیه ١٩ سوره یونس: و ما کان الناس الّا امة واحدة فاختلفوا و لو لا کلمة سبقت من ربک لقضی بینهم فیما فیه یختلفون و آیات ١١٨- ١١٩ سوره هود: و لو شاء ربک لجعل الناس امة واحدة و لا یزالون مختلفین. الّا من رحم ربک و لذلک خلقهم و تمت کلمة ربک لأملأن جهنم من الجنة و