یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٣٨ - تاریخ - آیا طبیعت تاریخ مادی است؟

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٤٣٧

عمل صالح را بهطور استغراق تضمین کرده است. در آیه ما نحن فیه هم الف و لام عهد است نه استغراق، و آن مستضعفان چون اهل ایمان و عمل صالح بودند مورد حمایت واقع شدند.

ثانیاً [بنا] بر منطق دیالکتیک نباید صرف پیروزی مستضعفان ملاک تکامل جامعه باشد، زیرا تکامل سه پایه است، در مرحله سوم باید تکامل پیدا شود. مرحله سوم کدام است؟ ولی این جواب دارد، آیه فقط پیروزی آنتی تز را بیان میکند که نتیجهاش به قول آنها حرکت و تکامل است.

ثالثاً فرضاً این جهت در کار نباشد، این آیات صرفاً یک قانون طبیعی را بیان نمیکند، بلکه آن چیزی را بیان میکند که ما آن را «بعد سوم» تاریخ مینامیم. آنچه ما آن را «بعد سوم» تاریخ اصطلاح کردهایم این است که نوعی دخالت عامل معنوی و جهانی و منّت الهی و نصرت الهی در کار است و آنچه سنت الهی است و مظهر رحیمیت الهی است، حمایت اهل ایمان و عمل صالح است، حمایت اهل تقواست: وعد اللَّه الذین آمنوا منکم و عملوا الصالحات لیستخلفنّهم فی الارض (نور/ ٥٥)، و لا تهنوا و لا تحزنوا و انتم الاعلون ان کنتم مؤمنین (آل عمران/ ١٣٩) ... و مثلهم فی الانجیل کزرع اخرج شطأه ... (فتح/ آیه آخر)، و لقد سبقت کلمتنا لعبادنا المرسلین. انهم لهم المنصورون. و ان جندنا لهم الغالبون (صافّات/ ١٧١- ١٧٣)، و کأین من نبی قاتل معه ربیون کثیر ... (آل عمران/ ١٤٦)، و لقد آتینا موسی الکتاب فلا تکن فی مریة من لقائه و جعلناه هدًی لبنی اسرائیل. و جعلنا منهم ائمة یهدون بأمرنا لمّا صبروا و کانوا بایاتنا یوقنون (الم سجده/ ٢٣- ٢٤) [١].

پس معلوم میشود استضعاف بما هو استضعاف ملاک جلب حمایت حق و به عبارت دیگر مصداق سنت حق نیست. طبقه