یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٣٧ - تاریخ - آیا طبیعت تاریخ مادی است؟

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٤٣٦

یحذرون، الف و لام در «المستضعفین» الف و لام عهد است نه استغراق، و ناظر به جریان خاص بنی اسرائیل است. کلمه «نرید» احیاناً موهم این معنی است که یک اصل کلی عام ذکر میکند ولی به قرینه اینکه میفرماید: و نری فرعون و هامان ... همانطور که در المیزان آمده است باید گفت حال است از «طائفه» در آیه و حکایت حال، ماضی است. اگر الف و لام، استغراق میبود اصل کلی قرآنی در جامعه و تاریخ این بود که همواره جریان به سود مستضعفین و به حمایت از مستضعفین (قطع نظر از این که علاوه بر مستضعف بودن، گرونده به ایمان به خدا و پیامبران و معاد باشند یا نباشند) منتهی میشود؛ حرکتی است جبری، ناشی از تضاد طبقاتی و ناشی شدن ضدی از ضد دیگر و نابودی تز و روی کار آمدن آنتی تز، و از یک نظر ناشی از ورود تضاد طبقاتی در خودآگاهی که تنها عامل حرکت از نظر این گروه شمرده میشود. ولی اگر الف و لام، عهد است، صرف استضعاف و تضاد طبقاتی ملاک پیروزی و حمایت الهی نیست، بلکه ایمان به خدا و معاد و انبیا و تقوای مذهبی یعنی پرهیز از فحشاها هم شرط است، بلکه استضعاف ملاک نیست و مستضعفان به حکم اینکه آنها هستند که مانع پذیرش دعوت انبیا در آنها نیست و غالباً بدون چون و چرا میپذیرند مورد عنایت و حمایت واقع میشوند. پس در حقیقت آیه میگوید: «و نرید ان نمن علی الذین استضعفوا بموسی و بالایمان». پس دو چیز است: یکی منّت بر مستضعفان که موسی را برای آنها فرستاد، دیگر امامت و وراثت. حضرات، امامت و وراثت را عین منّت پنداشتهاند و این اشتباه فاحش است.

استضعاف

خلاصه دو آیه داریم: یکی آیه وعد اللَّه الذین آمنوا و عملوا الصالحات ... یکی آیه و نرید ان نمن علی الذین استضعفوا ... پس باید ببینیم ملاک، ایمان و عمل است یا استضعاف؟ سخن ما این است که ملاک، ایمان و عمل است و غالباً نه همیشه مستضعفان به ایمان و عمل میگروند و قرآن هم هیچ وقت به صورت کلی حمایت مستضعفان را بهطور استغراق تضمین نکرده اما حمایت اهل ایمان و