یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٦٧ - یادداشت مفهوم تکامل در تاریخ - جلسه اول

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٣٦٦

٤. نقض ضرابی که پایان کمونیسم سرمایه داری دولتی است جالب است.

٥. مسئله دیگر این است که آیا تکامل، مقصد نهایی یعنی توقفگاه و نهایت دارد؟ از نظر مادی ممکن است ولی از نظر معنوی نه.

سخن آن فیلسوف: «انسان همیشه در تکامل است بدون آنکه به کمال برسد» مغلطه است. یاسپرس گفته است: «انسان همیشه در راه است.» این درست، زیرا راهی است که هر مرتبهاش مقصد است و مقدمه با هم.

٦. ناسیونالیسم یا غرور جمعی، مسئله فرهنگ ملی و فرهنگ یگانه بشری (مقالههای «بازگشت به خویش» طرفدار فرهنگ ملی است نه فرهنگ یگانه).

٧. بهانه امپریالیسم و بهانه کمونیسم برای مجاز شمردن جنگ

٨. در دوران مهدی (علیه السلام) جنگ منقطع میشود.

٩. نظریه ادوار و تکرار تاریخ

١٠. نظریه تناوب بحران و انتظام

١١. تفکیک میان تکامل تمدن مادی و تمدن معنوی، یا تمدن و فرهنگ

١٢. بی طرفی علم در تغییر طبیعت انسان

١٣. عطف به نمره ... پیشرفت تکامل نیست. مثال: سرعت، پیشرفت صنعت، پیشرفت خبر رسانی، رهایی از تعصبات دینی و گرفتاری در تعصبات نژادی و قومی و ملی (ناسیونالیسم)

١٤. آیا میتوان گفت ابزار تکامل یافته است، علم در همه شئون تکامل یافته است، ولی فلسفه و خلاقیت هنری و خلاقیت اخلاقی و انسانی و بالاخره آنچه قابل انتقال نیست تکامل نیافته است؟ فرهنگ در بعضی کشورها از بعضی جهات تکامل یافته است و از بعضی جهات نه.