یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٥٧ - توحید و تکامل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٣٥٦

(برای مقاله ١٤ [١] براهین اروپاییان بر وجود باری، رجوع شود به مقدمهای بر فلسفه صفحه ٢١٢ ...)

١١. رجوع شود به سرنوشت بشر صفحه ٥٢ ... راجع به تکامل حیات.

١٢. به حسب نظر داروین تغییرات تدریجی و تصادفی به حکم وراثت و بقاء انسب منشأ تفاوت کلی و دائمی و نوعی شده است. این مطلب با یک نظریه فلسفی قدما تصادم پیدا میکند. صدرالمتألهین در جلد ٤ اسفار ص ٢٨ میگوید:

ان المنسوب الی المادة استعدادها لم یجز ان یکون الّا اموراً جزئیة شخصیة من خصوصیات الازمنة و الامکنة و الاوضاع و اما الامور الدائمة الوقوع و خصائص الانواع فلابدّ ان ینسب الی اسباب فاعلیة علی الوجه الکلی.

نظیر این مطلب، نه عین آن، در باب مُثل پیدا میشود.

در اینجا باید گفت اگر مقصود از ماده، جوهر مادی یعنی هیولی است، مطلب درست نیست، زیرا هیولی مصحح امکان و قبول است چه در امور جزئی و شخصی و چه در امور کلی و دائمی، کما اینکه اسباب فاعلی مصحح وجود و فعلیت میباشند چه در امور جزئی و چه در امور دائمی و کلی. (مقصود این است که امور اتفاقی منسوب به ماده و استعداد ماده است و این امور، جزئی و فردی و موقت هستند نه کلی و دائمی و این، مطلب قابل توجهی است).

ولی اگر مقصود لواحق ماده یعنی وضع و مکان و اضافات و زمان است، مطلب درست است ولی باید توضیح داده شود.

اساساً این اصل که «المنسوب الی المادة استعدادها لایکون الّا