یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٠٦ - یادداشت بردگی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٣٠٥

است.

اسلام، مسلمان شدن برده را کافی برای آزاد شدن او نمیداند و حتی فرزند بردگان را برده میداند با اینکه فرزند با فطرت اسلام به وجود آمده است. از نظر ما علت بردگی تربیت اسلامی یافتن است، لهذا آزاد کردن برده کافر ثواب [ندارد] و شاید صحیح نیست.

١٧. اشکال بردگی: میگویند انسان طبعاً آزاد آفریده شده است و بردگی بر خلاف اصل آزادی است که یک حق طبیعی است.

جواب این است که حقی به معنی حق آزادی نداریم، آنچه هست- که ریشه همه حقوق است- این است که هر کسی استحقاق دارد که استعدادهای وجودش به فعلیت برسد و به کمال برسد. اما اینکه هر کسی حق دارد که ارادهاش آزاد باشد و میلش آزاد باشد نه.

١٨. منتسکیو در روح القوانین صفحه ٤٠٦ میگوید:

بردگی هم برای برده عیب است هم برای مالک؛ برای برده برای اینکه مانع است که کاری را از روی تقوا انجام دهد. تقوا مساوی است با آزادی. اما برای مالک به جهت اینکه سبب غرور، تندخویی، سخت دلی، غضبناکی، شهوترانی و بیرحمی میشود ... بردگی بر خلاف روح دموکراسی است، زیرا به اربابان قدرت و تجملی میدهد که نباید داشته باشند.

هر سه ایراد جواب دارد.

می گوید (ص ٤٠٧):

منشأ حق بردگی در نزد علمای حقوق سه چیز است:

الف. حقوق بین المللی ایجاب میکرده که اسیران جنگی کشته شوند. برده کردن آنها یک درجه تخفیف است درباره آنها.

ب. قانون مدنی روم به بدهکاران که مورد اذیت و آزار بستانکاران واقع میشدند اجازه میداد خود را به آنها