یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٠٥ - یادداشت بردگی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٣٠٤

٨. گاهی میگویند چرا اسلام فرمان عمومی آزادی بندگان را صادر نکرد. گاهی میگویند چرا اسارت را موجب رقّیت شمرد.

٩. اسلام از سه سبب رایج دنیای قدیم: زور، جنگ، پدر و فرزندی، فقط جنگ را (بلکه فقط کفر حربی را) مجوز بردگی شمرد.

ملاک جنگ این است که برده را عضو مجتمع و دارای حقوق اجتماعی نمیداند. جنگ اسلام جنگ در راه عقیده است، نه به واسطه جنبههای اقتصادی و سیاسی.

١٠. رقیت وسیلهای است برای تربیت و اصلاح.

١١. رقیت و زندان، رقیت و ...

١٢. حکم رقیت اجباری نیست. حاکم اسلامی مخیر است به حسب مقتضیات و مصالح بین رقیت، آزادی، فدیه گرفتن.

١٣. استعباد: انسان کالا باشد، مخالف اصل آزادی است، ظلم و ستم است.

١٤. سیره رسول اکرم و ائمه با عبید و اماء

١٥. اسلام تعذیب و شکنجه عبید و اماء را جایز نمیداند، تزویج آنها را جایز میداند، شهادت آنها را و امامت آنها و امارت آنها و قضاوت آنها و افتاء آنها را جایز میداند.

١٦. در باب بردگی در چند جهت باید بحث کرد: یکی اینکه ماهیت بردگی چیست، دیگر اینکه موجبات آن کدام است، سوم اینکه هدف از بردگی و قانون آن چیست؟

اما قسمت اول: بردگی مالکیت رقبه است، همان طوری که ایجار و استیجار انسان مالکیت کار اوست. برده از خود اختیار ندارد و باید مطیع امر سید باشد، همان طوری که فرزند و زن باید مطیع امر رئیس خانواده باشند.

آنچه که از نظر اسلام موجب رقیت میشود کافر حربی بودن است، یعنی اینکه خون شخص مباح باشد و اسلام فقط به خاطر عقیده احترامی برای خون احیاناً قائل نمیشود نه به خاطر زور و جنگ و یا به واسطه ابوت یا زوجیت که در دنیای قدیم معمول بوده