یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣ - جمهوری اسلامی - رادیو تلویزیون پاسخ سؤال سوم ( ماهیت انقلاب ایران )

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٢٢

جامعه را به سوی کمال واقعی انسانیت هدایت میکند و سوق میدهد. سادساً تکامل مساوی است با استقلال و تسلط بر محیط و به خود سانی [١] و به خود وابستگی و به خود ایستادگی، چنان که در گیاهان و حیوانات و انسان مشاهده میشود. سابعاً حرکت تکاملی تاریخ به سوی حق و وابستگی به عقیده و ایمان و آرمان و وارستگی از تحت تسلط بودن طبیعت خارجی و عوامل اجتماعی و عوامل نفسانی است.

خلاصه مطلب به بیانی دیگر: انسان بالذات کمال جو و پیشرو است. ثانیاً ارزشهای انسانی، همه اصیل و ریشه در سرشت انسان دارند و همین ارزشها عامل اصلی حرکات تاریخ به شمار میروند.

انسان از نظر فردی در نبردی دائم میان دو قطب در درون خود هست: قطب انسانیت و قطب حیوانیت، و تدریجاً رو به کمال انسانی میرود.

در محل خود ثابت شده که لازمه تکامل، استقلال از محیط بیرونی است و [این] مستلزم تأثیر بیشتر بر روی محیط است. علیهذا انسان متکامل یعنی انسان وارسته از محیط بیرونی و درونی (حیوانیت به منزله محیط درونی انسانیت است، زیرا انسانیت از بطن حیوانیت سر بر میآورد) و وابسته به خود و ایستاده به خود، یعنی وابسته به عقیده و ایمان و آرمان و اندیشه خود است.

روان شناسی انسان بر جامعه شناسی او تقدم دارد. انسان مانند نوار خالی و یا ماده خام نیست که نسبتش به هر شکل و هر صورتی که عوامل مکانیکی خارجی به او بدهند علی السویه باشد، مانند نهال است، مانند بذر است، حرکتش ... [٢]

حرکت انسان به سوی کمال و استقلال انسانی، دینامیکی است نه مکانیکی و تکامل لازمه ذات اجزاء طبیعت و از آن جمله انسان و