یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٢ - زمان و مقتضیات آن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ١٧١

گاهی تمایلات شهوانی یک ستاره سینما، یک نفر پول پرست مدساز، تمایلات جاه طلبی زورمندان قدرت طلب، یک هوس نو خواستن یک زن [این تغییرات را] به وجود میآورد و گاهی شکفته شدن قدرتهای علمی و صنعتی و فکری بشر منشأ این تغییر و تحول میگردد. تحولاتی که منشأش قدرتهای علمی است، ایجاب میکند که وسایل زندگی عوض شود و تغییراتی که منشأش زور و هوس و طمع و شهوت است، ایجاب میکند که راه عوض شود.

٣٥. در نمره ٢٢ گفتیم که مسئله اینکه آیا باید تابع زمان بود، عیناً شبیه این مسئله است که آیا باید تابع محیط بود؟ رنگ محیط گرفتن و رنگ زمان گرفتن هردو یک جور است. در بعضی قسمتها باید رنگ پذیر بود و در بعضی قسمتها باید محیط و زمان را تابع خود کرد. انسان نباید تنها مخلوق محیط و مخلوق زمان خود باشد، باید خالق آنها نیز باشد. اگر جبر تاریخ هست، رسالت تاریخی هم هست.

آیا ما مردم ایران باید فقط رنگ پذیر اروپا باشیم، هیچ نقشی خودمان نباید داشته باشیم؟

٣٦. بحث در سازگاری و ناسازگاری دین با زمان و مقتضیات متغیر و متطور زمان است. آنچه در اینجا مورد بحث است یک نوع تغییر و تطور است که اختصاص به انسان دارد، یعنی تغییرات و تطورات اجتماع انسانی. حیوانات دیگر که زندگی اجتماعی دارند، زندگی اجتماعی آنها همیشه به یک نحو و یک منوال است. زنبور عسل و موریانه و مورچه از زمانی که تاریخ نشان میدهد [زندگی آنها] به همین نحو بوده است، در صورتی که زندگی بشر چه از لحاظ تشکیلات و شکل و سازمان اجتماعی و چه از لحاظ تولید و چه از لحاظ صنعت تغییر کرده است و زنبور عسل نه صنعتش عوض شده و نه تولیدش و نه سازمان و رژیم اجتماعیاش.

راز این تفاوت [١] بین انسان و آنها چیست؟ راز این تفاوت این